Abbasqulu bəy Şadlinskinin silahdaşı- Sultan xan Mərəndi-ARAŞDIRMA



Sultan xanın əsl adı Sultanməcid xandır. Ulu babası Nəzərəli xan Məhəmmədəzim xan oğlu Mərənd şəhərində doğulmuşdu. Mükəmməl təhsil almışdı. Mərəndin hakimi olmuşdu. Kökcə seyid əsllidir.
Nəzərəli xan Mərəndi I və II Rus-İran müharibəsinin iştirakçısı idi.
Nəzərəli xan Mərəndi 1828-ci ildə Qacar taxt-tacının vəliəhdi Abbas mirzə Naibəssəltənə tərəfindən öldürülmüşdü.
Babası Mir Bağır xan Nəzərəli xan oğlu 1797-ci ildə Mərənd şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Abbas mirzə Qovanlı-Qacara xidmət etmişdi. Şahzadə atası Nəzərəli xanı öldürdükdən sonra Rusiyaya mühacirət etmişdi. İrəvan rəisi onu ailəsi ilə birlikdə İrəvan şəhərində yerləşdirmişdi. Ona mülk ayrılmış, təqaüd kəsilmişdi.
Hacı Mir Bağır xan Mərəndi 1856-cı ildə vəfat edib.
Hacı Mir Bağır xan Hacıyə xanımla ailə qurmuşdu. Nəzərəli xan, Rza xan, Həbib xan, Məmmədbağır xan, Xanlar xan adlı oğlanları, Dürrəsədəf xanım, Səadət xanım, Xanımcan xanım, Nazlı xanım, Məryəm xanım, Nazənin xanım adlı qızları vardı.
Atası Hacı Bağır xanın ikinci oğlu Rza xan 1838-ci ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdu.
Rza xanın Heydər xan, İmamqulu xan, Rəşid xan, Sultanməcid xan adlı oğlanları, Fatma xanım, Anaxanım xanım adlı qızları vardı.
Rza xanın dördüncü oğlu Sultanməcid xan 1869-cu ildə İrəvan quberniyasının Aşağı Qarabağlar kəndində anadan olmuşdu. Ailədə Sultan xan kimi çağırıldığından bu adla tanındı.
Sultan xan Azərbaycan xalqının milli qəhrəmanlarından biridir. O, Abbasqulu bəy Şadlinski, Hacı Mirzə Təhmasib bəy Şadlinski ilə bərabər Vedibasar mahalının əhalisini daşnak zülmündən qurtarmışdı.
1918-ci ilin əvvəllərində Naxçıvan, İrəvan, Dərələyəz, Zəngəzur və b. ərazilərdə daşnak-erməni silahlı dəstələrinin azərbaycanlılara qarşı soyqırımlarının baş alıb getdiyi bir şəraitdə xalq içərisində böyük nüfuzu olan Abbasqulu bəy Şadlinski Vedidə erməni-daşnak quldur dəstələrinə qarşı könüllü xalq birləşməsi - gələcək “Qırmızı tabor”u təşkil etmişdi.
1918-1919-cu illərin yay aylarında daşnak hərbi hissələrinin Vediyə hücumlarının qarşısının alınmasında böyük şücaət göstərən “Qırmızı tabor”çular sonradan Şadlinskinin əmri ilə nizami daşnak ordusunun üstün qüvvələri qarşısında kəndi döyüşlə tərk etmiş, Vedibasar və Zəngibasar əhalisinin əksər hissəsi ilə İran ərazisinə keçərək, əvvəlcə Xoy şəhəri yaxınlığında, sonra isə Mərənd şəhəri ətrafında mövqe tutmuşdular.
Vedibasar əhalisini Xoy şəhərinə gətirən Abbasqulu bəy Xoyun farspərəst valisinin onlara qarşı bədnam niyyətini başa düşür. Yaxın silahdaşı erməni daşnaklarına qarşı döyüşlərdə böyük şücayətlər göstərmiş Sultan xan Mərəndinin təklifinə əsasən, Mərəndə gəlir və hörmətlə qarşılanır.
Sultan xan Mərəndi 1948-1953-cü illərdə “Qırmızı monarx” İ.V.Stalinin sərəncamına əsasən Vedibasar, Göyçə və s. ərazilərdə yaşayan azərbaycanlıların Azərbaycan Respublikasına köçürülənlərin sırasında Yevlax rayonu Malbinəsi kəndinə gəlmiş 1954-cü ildə orada vəfat etmişdir.
Sultan xan Mərəndi Xırda xanımla ailə qurmuşdu. Bəxtiyar xan adlı oğlu vardı.

Ənvər Çingizoğlu
скачать dle 10.6фильмы бесплатно


Daha tez məlumatlanmaq üçün yeni Facebook səhifəmizi