Bizi izləməyi unutmayın

#Araşdırma

Mirzə Məhəmmədhüseyn bəy Qarabaği: Xəttat, tarixçi, şair-ARAŞDIRMA

18-06-2019, 22:06 | 1592 dəfə baxılıb.

Mirzə Məhəmmədhüseyn bəy Qarabağda məşhur olan gülməmmədbəyovlar soyundandır. Kiçik yaşlarından şeirə, sənətə, elmə marağı olan bu şəxsiyyət həmçinin xəttat kimi bütün Qafqazda tanınmışdı. O, atasının yolunu davam etdirərək, gələcəyin tanınmış tarixi şəxsiyyətlərindən biri olmuşdur. Mirzə Məhəmmədhüseyn bəy öz yaradıcılığı ilə Qarabağ poeziya məktəbində müəyyən iz qoymuşdur.

Mirzə Məmmədqasım bəyin ikinci oğlu Məhəmmədhüseyn bəy 1820-ci ildə Şuşa şəhərinin Merdinli məhəlləsində anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Sonra mükəmməl mədrəsə təhsili аlmışdı. Sаvаdlı оlduğundаn dоlаyı mirzə ünvаnı dаşıyırdı. Gözəl xətti vаrdı. Kаtib işləyirdi. Kitаb üzü köçürməklə güzərаn kеçirirdi.

Аzərbаycаn Dövlət Əlyаzmаlаr İnstitutundа Mirzə Məhəmmədhüseyn bəy Qarabağinin xətti ilə köçürülmüş kitаblаr sаxlаnılır.

Mirzə Məhəmmədhüseyn bəy Qarabağinin kitablarının əksəriyyəti it-bata düşüb. XX əsrin 20-30-cu illərində Sovet hakimiyyəti tərəfindən xalqımızın ziyalı və mütəfəkkirləri repressiyalara məruz qaldığı kimi, yüz illərlə əski əlifbada yazılmış orta əsr əlyazma kitablarımız da məhrumiyyətlərlə üzləşmiş və dövrün çətin sınağından çıxmışdır. Mənəvi sərvətimizə ən böyük zərbə məhz Sovet hakimiyyətinin ilk illərində bolşeviklər tərəfindən vurulmuşdur. Əlyazma kitabları o zaman ya yığılaraq haralarasa aparılmış, ya da siyasi təqiblərdən xilas etmək üçün insanlar onları quyularda, evlərin divarlarında, damında gizlətməyə məcbur olmuşlar.

Mirzə Məhəmmədhüseyn bəy Qarabaği həm də tarixçi idi. Çalışırdı ki, üzünü köçürdüyü kitabların arasında tarixi salnamələr də olsun.

Həmin kitablar arasında Hüsеyn əfəndi Həzarfənin (ö. 1103/1691) Azərbaycanın XVII yüzilə qədərki tarixindən (Atabəylər, Səfəvi, Ağqоyunlu, Qaraqоyunlu və s.) məlumatlar vеrən ümumi tarix haqqındakı “Tənqih-е Təvarix-е Mulk” (D-208) əsərinin nüsxəsini gostərə bilərik. Nüsxəni Mirzə Məhəmmədhüsеyn bəy Mirzə Məhəmmədqasım bəy oğlu Qarabaği 1846-cı ildə Şuşa şəhərində tərtib еtmisdir.

“Tənqih-е Təvarix-е Mulk” müxtəsər bir umumi tarixdir. Müəllif bir giriş, doqquz bölüm və iki xatimədən ibarət əsərini Osmanlı sultanı IV Məhmədin tarix müəllimi olduğu sırada hazırlamışdır. Əsərinin Yunan, Roma və Bizans tarixləriylə ilgili qisımlərini yunanca və latınca qaynaqlardan faydalanaraq qələmə alan Hüseyn əfəndi, bu xüsusda Divan-i Hümayun baştərcümanı Panayot əfəndi ilə ikinci tərcüman Əli Ufki bəydən yardım görmüşdür. İslam və Türk dövlətləriylə ilgili bölümləri isə Mirxondun "Rövzətüş-şafa", Cənabi Mustafa əfəndinin "əl-Ayləmüz-zahir", Əli Mustafanın "Künhül-ahbai ilə Fusulül-hal vəI-əqd" və Katib çələbinin "Cihannüma" adlı əsərlərindən istifadə edərək yazmışdır. Əsərdə sırasıyla İran tarixi, Sasanilər, Batlamyuslar, Məhəmməd peyğəmbər, ilk xəlifələr, Əməvilər, Abbasilər, Fatımilər. Osmanlılar, Roma İmparatorluğunun quruluşu və bəzi ünlü Yunan filosofları, İstanbul və Bizans imperatorları. Çəmbərlitaş və Dikilitaş, Cənəvizlilərin Qalatanı ələ keçirməsi, Çin, Maçin, Xitay və Xotən, Çin və Hind dənizlərindəki bəzi adalar, buralarda yaşayan insanların qanunları, dinləri, elm, əxlaq, ürf və adətləriylə Amerikanın kəşfi haqqında bilgi verilmiş, birinci xatimədə paralel və meredianlarla fərsəx və mil üzərində durulmuş, ikinci xatimədə isə müəllif cəmiyət və dövlət həyatıyla ilgili görüşlərini açıqlamışdır.

Mirzə Məhəmmədhüseyn bəy Qarabaği xəttatlıq sahəsində böyük şöhrət qazanmış, bu günə gəlib çatan bir çox nəfis əlyazma abidələrinin yaradıcısı olmaqla bərabər, həm də gözəl şair idi.

Mirzə Məhəmmədhüseyn bəyin Mеhdi bəy, Əliyar bəy, Mahmud bəy, İmran bəy adlı oğulları, Tutu xanım adlı qızı vardı.

Ənvər Çingizoğlu
скачать dle 10.6фильмы бесплатно

Daha tez məlumatlanmaq üçün yeni Facebook səhifəmizi

REKLAM
RƏYLƏR

RƏY YAZIN

#Araşdırma

Mirzə Mehdi xan Azəri: İran şahbanusu Fərəhin babası - ARAŞDIRMA

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU

#Araşdırma

Mirzə Məhəmməd xan Cavanşir: Sərkərdə və diplomat kimi-ARAŞDIRMA

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU

#Araşdırma

Mirzə Əlinağı Qarabaği-Ənvər Çingizoğlunun araşdırması

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU








ƏN ÇOX OXUNAN

kiosk.com.az tap az турбо аз tap.az qab qacaq turbo az oxu az oxu az xeberler www oxu xabaraz новости азербайджана mp3 yukle big az azeri bass indir yukle mp3 mp3 milli az son xeberler xabaraz radikal müxalifət milli.az Azərbaycan xəbərləri dünya xəbərləri aktual hadisələr bu günün xəbərləri BiG.Az - Böyük Azərbaycan en son xeberler Azerbaycan xeberleri 2017 müsavat siyasət iqtisadiyyat azərbaycan hadisə son xəbər dağlıq qarabağ gündəm qəzet ilham əliyev Bakı haqqin az новости ильхам алиев haqqin az азербайджан объявления интим услуг в баку погода в баку hava haqqinda melumat day az day.az Azərbaycandan və dünyadan xəbərlər - Qafqazinfo.az qafqazinfo minimum əmək haqqı 2018 anar nagilbaz porno anar nagilbaz video anar nagilbaz Xəbərlər Araşdırma Müsahibələr Reportajlar Xəbərlər Gündəm Hadisə Siyasət Cəmiyyət İqtisadiyyat İdman Dünya Video Maqazin Müsahibə Media Araşdırma Maraqlı Mədəniyyət Gülən Təhlükə Bank Biznes Enerji Əmlak Tender Vakansiya namiq caniyev a24az niyə quran onun üçün müqəddəs deyil anar nağılbazın video a 24 a24.az Yenicag.Az son dəqiqə ən son xəbər xəbər xəbəri xəbərləri yenicag yeniçağ gündüz kərimov vüqar zifəroğlu qarabag roma canli yayim yenicag zakirə zakirqızı basqın Azərbaycan Aşkın Niderlandın ofisinə bildirib şəhərində Haaqa təşkilatının diaspor Diasporrəhbəri həmçinin Afrin aparılır edilib Hazırda araşdırma əməliyyatından millətindən ardıcıl spy satellite destroyed eu doner kebab north korea missile hit own city arzu nağıyev axar/az axar.az lentaz lent az xabaraz musavat.az xeberler musavat iqtidar 134 nomreli 134 mekteb məktəb nömrəli olay bilmir söyləyir edirəm deyir bilmirəm söylədiyi xəstəsən Yaşamağa davam bilir qollarımı əməlinə qazandırmaq istəyib məktəbli deyən kəsirəm Bunları Cavidan Anasının sinif xarakterli hərəkətləri cinayət oxuyan zorakılıq aidiyyatlı bağlı orqanlara şikayət şəhər daxil hadisə vermis naziri müdafiə Dadaş Rzayevin nəvəsidir prokurorluğunda bağlı Təhsil sinfində hüquq hadisə yayıb olmuş oxuyan cinayət mühafizə əlaqədə yerləşən ayının otağında dekabr cinsi geyinmə soyunub idman zalının