Bizi izləməyi unutmayın

#Ədəbiyyat

Orxan Paşa poeziyasına bir nəzər

14-04-2017, 16:41 | 6962 dəfə baxılıb.

Ədəbiyyat həyat fəlsəfəsinin, ilahi və insani duyğuların cəmləşdiyi məkandır. İnsan özünün, dünya və ilahi varlığın dərkini burada anlayır. Ədəbiyyat sahilsiz, sərhədsiz elmdir. Onun dərinliyinə vardıqca əzəmətini dərk edirik. Hər kəsi öz ağuşuna alaraq, çox az adamı buradan kamil çıxarır. Bədii aləm insan ömrünü uzadan, sağlam edən ilahi nemətdir. Çünki sözü və ona sığal çəkməyi bizlərə uca Yaradan qismət edib. Bədii ədəbiyyatla tanış olmayan, oxuyub sevməyən insan kasıb və məğlubdur. O ürəkdən gələn elmdir. Ürəklə qidalanır və oradan bulaq kimi süzülür. Bədii aləm ürəklə yaşayır, dayanması ilə də sona yetir. Küləyin səsini, suyun şırıltısını, ildırımın çaxmasını və s. təbiət gözəlliklərini bizə sevdirən ədəbiyyatdır.

Şairlik bir başqa aləmdir. Sonu bilinməyən ümmandır. Daxilində böyük söz xəzinəsi olan insandır. Şairlərə ilahidən bir qüvvə verilir. Bu qüvvə onlara ilham, həvəs verərək ümidlər yaradır. Şair olmaq asan deyil. Bu sənət böyük sənətdir. Hər bir insan şair ola bilməz! Mən bir oxucu kimi şairləri sonsuz bir çoxluq kimi görürəm. Hansı ki, o çoxluq tükənmir. Şairdə də bunu belə təsəvvür edirəm. Onlar yazdıqca yaradırlar. Şairi böyük bir rəssama bənzədirəm. Rəssam hansısa bir gözəlliyi görür və onu cansız təsvir edir. Şair gözəlliyi görür və onu sözlə canlandırır. Gözlə görünən gözəllik, sözlə daha ifadəli olur, daha cəlbedici xarakter daşıyır. Çünki onu bir şair canlandırır. Biz düşünürük amma qələmə heç nə almırıq. Ancaq şair düşünür və bunu qələmə alır. Şairi bir müəllimə də bənzədirəm. Çünki qarşısındakı şagirdi, tələbəni müəllimdən daha yaxşı heç kim tanıya bilməz. Şairlik də belədir. Əgər insanda şairlik ruhu varsa ətraf mühiti ondan yaxşı heç kim dərk edib qələmə ala bilməz. Onun daxilini, xaricini yalnız şair ruhu canlandıra bilər.

Poeziya insanı, təbiəti, ilahi varlığı, aləmi insana sevdirən ədəbiyyatın tərkib hissəsidir. Bu sevgi hardan qaynaqlanır? Poeziya öz qüdrətini torpaqdan, qandanmı alır? Bu suallar hələ də mübahisə obyektidir. Danılmaz həqiqətdir ki, dağlar, qayalar, çaylar və s. təbiət gözəllikləri poeziyanın yaranma mənbəyidir. Bunlar şairə ilham verir. Suyun səsi, güllərin xoş ətiri, dağların uca zirvələri və s. kimi duyğular insanı yazmağa səsləyir.

Başında qartallar uçan, bulaqları qaynayan, buludlara söykənən uca zirvəli Tovuz mahalı bədii aləmdə öz yeri ilə seçilir. Bu bulaqdan su içən, güllərini qoxuyan, dağlarında gəzən insanlar necə söz qoşmasın. Aşıqların bulaqlar başında məlahətli səsi, dastanları şairlərin ilham qaynağı olmuş və onları poeziya aləmində yazıb-yaratmağa vadar etmişdir. Tovuz rayonu sözün, ələlxüsus ozan-aşıq sənətinin yurdu, məskəni və yaşadığı bir coğrafiyadır. Burada bir sıra tanınmış aşıq və şairlər yetişmiş və xalq içərisində sevilərək xalq sənətkarlarına çevrilmişlər. Aşıq və şairlərin yaradıcılığı dövrünün bütün xüsusiyyətlərini özündə yaşatdığı üçün onların sənətləri müasir dövrdən götürülüb tədqiq edildikdə əhəmiyyəti məlum olur. Bu baxımdan aşıq və şairlərin yaradıcılığı və həyatları elm insanları ilə yanaşı insanşünaslıq üçün də vacibdir. Tovuzda isə belə insanlar çoxluq təşkil edir. Aşıq Hüseyn Bozalqanlı, Mikayıl Azaflı, Aşıq Əkbər, Aşıq Mahmud, Çopur Ələskər və s. aşıqları, Məmməd İsmayıl, İsa Cavadoğlu, Həsən Mülklü, Səlim Sinədəftər, Elman Tovuzlu, Əziz Məftun və s. şairləri Qəzənfər Paşayev, Məhərrəm Qasımlı, Müseyib Müseyibov və s. ailmləri və bir sıra tanınmış şəxsləri misal göstərə bilərik. Tovuzun ötən əsrin ortalarından başlanan fəal ədəbii mühiti olduqca rəngarəng inkişaf etmiş və gözəl qələm ustadları yetişmişdir. Həmin mühitin təsirində olan insanlar çoxlu əsərlər yazaraq Tovuz ədəbii mühitini daha da zənginləşdiriblər.

Tovuz deyilərkən gözlərimiz önündə şeir və ozan sənəti canlanır. Bu yazımızda Professor Məhərrəm Qasımlının yaradıcılığı haqqında söz açacağıq. Professor Məhərrəm Qasımlı yaradıcılıqda Orxan Paşa təxəllüsü ilə oxucularla görüşür. “Yağmur qoxusu” adlı şeirlər kitabı ilə oxucuları ilə görüşən Orxan Paşa yaradıcılığı diqqət cəlb edir. Şeirləri vətənə, millətə, saf məhəbbətə, ülvi duyğulara köklənib. Şairin “Ürəyimin səcdəgahı” şeirinə nəzər yetirək:

Azərbaycan – ulu Vətən,
Anamsan, dünyamsan mənim.
Dil açıb ruhumda ötən,
Laylamsan, laylamsan mənim.

Gözəllərin çiçək kimi,
İgidlərin şimşək kimi.
Vətən, sənə qurban olum-
Sinəmdəsən ürək kimi.

Bu Vətən sevgisi öz doğma kəndindən rayona, oradan ölkəsinə və bütün Türk dünyasına yönəlir. Şeirlərində türkçülüyə böyük yer verən Orxan Paşa şeirlərinin birində qələmə alır:

Sökülməyən bənd-bərələr sökülər,
Dəli çaylar yatağından çəkilər,
Dağlar-daşlar əriyib də tökülər,
Türklüyümüz yenilməz!

Şairin kitabının elə ilk hissəsi “Sənə sözüm var” başlığında Vətən şeirləri cəmlənmişdir. Şairin “Şuşanın “Xarı bülbülü”ü” şeiri də diqqət cəlb edir.

Ay ürəyim, gözüm gülü,
Nədən oldu hüzün gülü?
Bizə doğma uzaqlardan
Boylanırsan üzüntülü.
Sənsiz haçan üzüm gülür?
Şuşanın “Xarı bülbülü”ü.

Orxan Paşa yaradıcılığı ilə bağlı tanınmış alim filologiya üzrə elmlər doktoru Salidə Şərifova “525-ci” qəzetdə çap olunan “Yağmur qoxulu şeirlərin izi ilə...” adlı məqaləsində yazır: “Orxan Paşanın əsərlərindəki bədii fikrin tam anlanması üçün oxucu tarix, dilçilik, din və sair sosial elmlərdən xəbərdar olmalıdır”. Haqlı olaraq alim S.Şərifova Orxan Paşa yaradıcılığına müraciət edən oxucuların yüksək intelektinin mövcud olmasını vurğulayır.
Jurnalist İradə Sarıyeva Orxan Paşa yaradıcılığı haqqında “Bakı-Xəbər” qəzetində çap olunan “Yağmur ətirli sözlər boğçası...” adlı məqaləsində yazır: “Orxan Paşanın şeirlərini oxuyakən onların gözəlliynə, duyğusallığına, hərəkətli ifadəsinə heyran oluram. Nələr yoxdur onun şeirlərində - ana, Vətən, torpaq, uşaqlıq, gənclik, ayrılıqlar, hicran ağrısı, bütövlük, xalqa sevgi”.

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Könül Aydın Nəhmət “Mədəniyyət” qəzetində “Məhərrəm Qasımlının “Yağmur qoxusu” şeir kitabının üzərində düşüncələr” adlı məqaləsində yazır: “Alim kimi tanıdığım Məhərrəm Qasımlıyla şair kimi qarşılaşdığım an bir həsrət qoxusu duydum nəfəsindən:
Yerində saymaqmış, ay ömrüm, günüm,
Nə ki yol gəlmişik indiyə qədər.

Orxan Paşa adı ilə şair olaraq qarşıma çıxan illərlə tanıdığım Məhərrəm müəllim bir eşq mütəfəkkirinə çevrildi nəzərimdə. Mən də bu eşq dastanını oxuyan oxucu...”
Biz Məhərrəm müəllimin yaradıcılığı deyərkən onu poeziya hüdudları çərçivəsində məhdudlaşdırmağımız düzgün deyildir. Professor Məhərrəm Qasımlının Aşıq sənətinə dair sanballı elmi məqalələri və kitabları təqdirə layiqdir. Elm ictimaiyyəti tərəfindən müfəsssəl əsərlər kimi qiymətləndirilir məqalə və yazıları. Danılmaz həqiqətdir ki, Aşıq sənəti əsrlərlə unikal əsərlərdə cəmlənməyib. Xüsusi ilə ötən əsrdən başlaraq Aşıq sənəti ilə bağlı tədqiatlar aparılmış və qalaq-qalaq əsərlər çap edilib. Bunların içərisində xüsusi yer tutan əsərlərdən biri də “Ozan-aşıq sənəti” fundamental əsəridir. Professor Məhərrəm Qasımlının “Ozan-aşıq sənəti” fundamental əsəri Aşıq sənətinin tədqiqi baxımından təqdirə layiq əsərdir. Sənətin geniş məzmunlu problemləri araşdırılmış və elm auditoriyasına təqdim edilmişdir. Aşıqlığın tarixi ibtidaidən müasirliyə doğru öyrənilmiş, sənətin coğrafiyası müfəssəl təşkil olunmuşdur. Aşıq sənətinin elmi əsaslarla əbədiləşməsi baxımından professor Məhərrəm Qasımlının əsərini dövrünün zəruri əsərlərindən hesab etsək heç də yanılmarıq. Dövrü mətbuatda çox az-az Aşıq sənəti haqqında və onun tarixi barəsində araşdırma yönümlü yazılar görürük. Bu aşıq sevənləri əlbəttə üzür. Ancaq son dövrlərdə bu problem aradan qalxmaq üzrədir. Professor Məhərrəm Qasımlı, professor Qəzənfər Paşayev, AAB-nin katibi Musa Nəbioğlu, jurnalist İradə Sarıyeva, aşıq Gülara Azaflı və başqa şəxslərin timsalında bu boşluq doldurulmaq üzrədir.


Mahmud Əyyub
скачать dle 10.6фильмы бесплатно

Daha tez məlumatlanmaq üçün yeni Facebook səhifəmizi

REKLAM
RƏYLƏR

RƏY YAZIN

#İqtisadiyyat

Peyğəmbəri görmək üçün oxunan surə..

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU

#Mədəniyyət

Aktrisaya vəzifə verildi

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU

#Maraqlı

Anar Məmmədovun doğum günüdür

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU








ƏN ÇOX OXUNAN

kiosk.com.az tap az турбо аз tap.az qab qacaq turbo az oxu az oxu az xeberler www oxu xabaraz новости азербайджана mp3 yukle big az azeri bass indir yukle mp3 mp3 milli az son xeberler xabaraz radikal müxalifət milli.az Azərbaycan xəbərləri dünya xəbərləri aktual hadisələr bu günün xəbərləri BiG.Az - Böyük Azərbaycan en son xeberler Azerbaycan xeberleri 2017 müsavat siyasət iqtisadiyyat azərbaycan hadisə son xəbər dağlıq qarabağ gündəm qəzet ilham əliyev Bakı haqqin az новости ильхам алиев haqqin az азербайджан объявления интим услуг в баку погода в баку hava haqqinda melumat day az day.az Azərbaycandan və dünyadan xəbərlər - Qafqazinfo.az qafqazinfo minimum əmək haqqı 2018 anar nagilbaz porno anar nagilbaz video anar nagilbaz Xəbərlər Araşdırma Müsahibələr Reportajlar Xəbərlər Gündəm Hadisə Siyasət Cəmiyyət İqtisadiyyat İdman Dünya Video Maqazin Müsahibə Media Araşdırma Maraqlı Mədəniyyət Gülən Təhlükə Bank Biznes Enerji Əmlak Tender Vakansiya namiq caniyev a24az niyə quran onun üçün müqəddəs deyil anar nağılbazın video a 24 a24.az Yenicag.Az son dəqiqə ən son xəbər xəbər xəbəri xəbərləri yenicag yeniçağ gündüz kərimov vüqar zifəroğlu qarabag roma canli yayim yenicag zakirə zakirqızı basqın Azərbaycan Aşkın Niderlandın ofisinə bildirib şəhərində Haaqa təşkilatının diaspor Diasporrəhbəri həmçinin Afrin aparılır edilib Hazırda araşdırma əməliyyatından millətindən ardıcıl spy satellite destroyed eu doner kebab north korea missile hit own city arzu nağıyev axar/az axar.az lentaz lent az xabaraz musavat.az xeberler musavat iqtidar 134 nomreli 134 mekteb məktəb nömrəli olay bilmir söyləyir edirəm deyir bilmirəm söylədiyi xəstəsən Yaşamağa davam bilir qollarımı əməlinə qazandırmaq istəyib məktəbli deyən kəsirəm Bunları Cavidan Anasının sinif xarakterli hərəkətləri cinayət oxuyan zorakılıq aidiyyatlı bağlı orqanlara şikayət şəhər daxil hadisə vermis naziri müdafiə Dadaş Rzayevin nəvəsidir prokurorluğunda bağlı Təhsil sinfində hüquq hadisə yayıb olmuş oxuyan cinayət mühafizə əlaqədə yerləşən ayının otağında dekabr cinsi geyinmə soyunub idman zalının