Xalça nağılı



Nabat nənənin söhbəti uzandıqca uzandı;aranı dağa daşıdı,dağı arana…

Gözünü dünyaya Loru dağlarına sığınmış Cücəkənd şenniyində açıb.

O yurd yerində ömrünün nə az,nə çox–düz yüz ilini yola salıb.Dünyanın hər üzünü görüb: ağını-ağ, qarasını-qara.Yayı yaylaqda keçirib,qışı qışlaqda. Köç-karvan yola salıb.Qədir-qiyməti,urvatı uca tutulub.Ömrünün ixtiyar vaxtında ağbirçəkliyində yurdla,yuvayla köklü-köməcli vidalaşmalı olub.

-Dünyanın işlərindən baş açmaq olmur,qavağında ölüm,-deyir.Söz gəlişi xatırladığı yaddaşının dərin qatlarından gələn köhnə bir bayatısının hənirtisi üz-gözünü qarsıdı.Fikirləşdim ki,sinəsi əriş-arğac çarpazıdır,qoy desin:

Əzizim,yara sızlar,
Ox dəyər,yara sızlar
Yaralılar dərdini
Nə bilir yarasızlar?!


Nabat Rüstəm qızı nədən söhbət eləyir-eləsin, sözünü dolandırıb toxuduğu xalı-xalçanın üstünə gətirir.-Cücəkənddə elə ev olmazdı ki,xalça toxunmasın,atam-anam.Hər ocaxda hana qurulardı.

Naxışının,bəzəyinin üstündə baş da sındırmazdılar.Bir qatar söz kimi sinədən axıb gələrdi.Xalçaların naxış-bəzəyindən onun taleyini oxumaq olurdu. Harda,nə vaxt,kimdən öyrənmişdi bunları?

Kim bilir…Bir onu bilirsən ki,Nabat nənə mənsub olduğu qədim elatın keçmişini gətirib xalçalarına. Həmin o keçmiş də,rənglərin uyarlığı da qəribədi.

Deyir ki,yaşılı şabalıdı rəngin yanına salmazlar,bir-birini bəyənməz.Şabalıdınkı sarı rəngdi.Tündü açar.İşıqlı eləyər.Çəhrayını yaşılın yanına qoymazlar,çünki ərik çiçəkləyəndə hələ yarpağı açılmamış olur.Yaşıla qırmızı və ağ yaraşar.Alçanın yarpağı tez gəlir,özü də çiçəyə yaraşır.

Nabat nənənin xalça haqda söhbətləri təbiətdəki rənglərin uyarlığını xatırlatdı,məni uşaqlıq çağlarıma qaytardı.Təəssüflənirəm ki,xalça və xalçatoxuma mərasimi ilə bağlı el adətlərini çoxunu unutmaq üzrəyəm.Kirkidi,həvəni yaşı otuzdan aşağı olan gənclər çətin ki,tanıya bilsin…

Nabat nənənin xalçalarının yaşı çoxdu;ancaq rənglərinin parlaqlığı adamın üzünə işıq salır…

-O vaxt heç kim çərçidən rəng almazdı,a bala. Rəng almaq da sonradan peyda oldu.Nə çox Allahın verdiyi dağın-düzün rəngi…

Yığıb yığışdırmaqla qurtaran ha döyüldü.İri qulplu qazanlar asılardı,altı ustuf-ustuf qalanardı.Gözəl, mamır,palıd və soğan qabığı,palıd qozası,biyan ürəyin istəyən rəngi verirdi.

Nabat nənə söylədikcə yadıma cənnətlik nənələrimizin ipboyama mərasimi düşür.Bu qədim peşənin sirri,texnologiyası görəsən neçə min illərin sınağından keçib gəlmişdi?Xalqın müdrikliyi hopmuşdu bu sənətə.

-Xalı-xalça toxumaq sən deyən asan iş döyüldü. Çoxlu zəhməti varıydı.Günlərlə yun yuyulardı, bulağın, çayın suyu da ki,göz yaşı təki.Didilib hazırlanan yun daranıb əlçimlənərdi.

İplik ikiqat, üçqat pükdərilərdi.İkiəm-üçəm, deyilərdi bu iplərə.Xalçanın yaxşı çıxması ipliyin əyirilməsindən,boyanmasından çox asılı olardı. Xalça yunu seçilərdi, çeşidlənərdi,güzəm yundan xalça iliyi çıxmazdı.

İplik boyanıb qurudulduqdan sonra xana qurulardı.Başlardı kirkid və həvə işi.İki həvə qoşalaşanda nağara səsi çıxardardı.Həvə nə qədər ağır,sanballı olsa yaxşı idi.Özü də qoz ağacından hazırlanardı.

Kirkidi maral buynuzundan düzəldərdilər.İki dişli olardı.İlmələr kirkidlə oturdulardı bir-birinə.Bir qatar ilməyə bir çin deyərdik.Hər çin ərişlə
bağlıanardı.İnsanın sifəti gərək işıqlı ola.Xalça da belədi.Yerriyi ki, üzünə gülmədi, qaraqabaq adama oxşayar xalça.

Yerriyi işıqlı da,tünd də toxumaq olar,amma, gərək ürəkaçan rəngləri olsun.Xalçanın ortasındakı böyük naxışa göl deyilir.Tək göllü,iki göllü,üç göllü xalçalar toxuyardıq.Qazayağına,qoçbuynuzuna oxşar naxışlar bizim xalçaların bəzəyi olardı.

Qazax,Borçalı,bizim səmtdi,a bala.Keçmişdə belə ayırma yox idi,indi eləyiblər.Bu oxşarlıq,yaxınlıq xalı-xalçadan da görünərdi.Xalçanın yeləni də qu-
rulu imarətə,güllü bağ-bağçaya çəkilən çəpər kimi olmalıdı;göl yerinin rəngini,naxışını,başını bağlamalıdı.

Nabat nənə xalçaların çoxunu qızı Lütfi ilə toxuyub.Lütfi də istedadlı xalçaçıdı.İşləyəndə əlini görmək olmur,-deyirlər.Öz istəkli peşəsindən ayrı qalmaq indi ona da çətindi.Bu xalçalara baxdıqca baxırsan.Quruluşu sadə,toxunuşu incə,rənglərin uyarlığı təbii, mövzuları isə rəngarəngdir.

Burada qədim mifik təfəkkürümüz,dünya duyumumuz mifoloji obrazlarla verilib.Mənə elə gəlir ki,bu xalı-xalça dəsti Nabat nənəinin cild-cild əlyazmalarıdı, gələcəyə çatdırmaq istəyidi,söz-sovudu.

Onun xalçalarında ovçuluqla,maldarlıqla,köç-elat mədəniyyəti ilə,zoomifik quş-heyvanat aləminin təsviri ilə də bağlı elementlər çoxdur.

O,bunları ənənəvi stilizə qaydası ilə toxuyub. Boyaların uyarlığı da ənənədən gəlir…Toxuduğu hər bir naxışı özünəməxsus hallandırır.Hər biri barədə hekayətlər danışır.

-Axşamlar işi dayandırdıqda əriş-arğacı,məlakə qanadlarıdı, çarmıxda saxlamaq olmaz,-deyir,- günahdı.Görünür,bunlar hansı bir inamınsa ifadəsidi.

Yeridi deyək ki,ustad aşıqlar sazın simlərini tarımda saxlamazdılar.Sazı dincə qoyanda aşıqları boşaldardılar.Sazın simləri də məlakə qanadlarıdı.

Belə deyərdilər.Xalça kəsiləndə küjünü bir oğlan uşağı at kimi aşırma minib bayıra çıxardı.Hətta dehinli gəlinin nəyi olacağı da xalçaya görə qabaqcadan beləcə bilinərdi.

Bir evdə xana qurulanda bütün şennik bilərdi. Gözaydınlığına gələrdilər,xalçaüstü gətirərdilər. Çeşidləri, ilmələri «gözüyumulu» görürdü qız-gəlin…Nənənin xalça «nağılı» bitmək bilmir.

Mənsə nə vaxtsa,bəlkə də dünyanın lap əvvəllərində yaranmış bu sirli-soraqlı «nağıl»ın hekayətlərini gözlərim önünə gətirməyə çalışaram…

Ancaq,heç nəyi aydınlaşdıra bilmirəm…Nabat nənə isə deyir:-İndi dünyanın üzü ayrı səmtədi,a bala.

Tahir Talıblı
«İncəsənət» qəzeti,
6 avqust 1991-ci il
скачать dle 10.6фильмы бесплатно


Daha tez məlumatlanmaq üçün yeni Facebook səhifəmizi
#

JeaIndege

написал 0
Levitra Neu Amoxicillin Uti Children Doxycycline Online Canada No Prescription propecia fasa Cialis Per Dimagrire Buy Nexium Uk20 Mg Nolvadex Pct Amoxicillin Sulphur cialis tablets for sale Profolactic Amoxicillin Dosage Dental Cheapeast Legally Elocon Saturday Delivery On Line Oregon Achat De Viagra Prix Viagra Vendo antabuse buy online chipper Methotrexate Cost Without Insurance Cialis Rezeptfrei Uberweisung Lioresal 10 Mg Viagra Osterreich Ohne Rezept cialis canada Achat En Ligne Cialis Canada