Manatın axırı necə olacaq?

Manatın axırı necə olacaq?
Tarix: 16-02-2016, 13:47 Toplam: nəfər paylaşdı.


Manatın axırı necə olacaq?

Son günlər mediada manatın möhkəmlənməsinin hansı həddə qədər davam edəcəyi, neftin hansı qiymətinin manatın məzənnəsinin tam sabitləşməsi üçün yetərli olması ilə bağlı müzakirələr gedir.Reallıq belədir: neftin hətta 25 dollarlıq səviyyəsində də məzənnə sabitliyi təmin edilə bilər – bu birstiusiyadır. Amma başqa bir stiuasiyada neftin hətta 60-70 dollarlıq səviyyəsi də valyuta bazarında sabitliyi təmin etməyə bilər.
Türkiyə kimi aylıq tədiyyə balansının göstəricilərini ictimaiyyətə açıqlayan ölkədə valyuta bazarını analiz edib ən azından yaxın dövr üçün proqnozlaşdırmaq imkanları nə qədər böyükdürsə, Azərbaycan kimi tədiyyə balansının 3 aylıq göstəricillərini rüb bitəndən sonrakı 3 ayda açıqlayan ölkədə belə proqnoz vermək çox müşkül işdi. Hələ orasını demirəm ki, bizim rəsmi idxalın həcmi Comtrede və UNCTAD-ın göstəricilərindən azı 35-40% az göstərilirsə, vəziyyət daha da mürəkkəbləşir.2016-cı il ərizndə manatın sabitliyi 4 amildən asılı olacaq.Daxildə nağd yığım və iri sövdələşmələr üçün valyutaya tələbatMərkəzi Bankın nağd pul kütləsini son il yarımda 2 dəfədən çox azaltdığı şəraitdə ev təsərrüfatlarının nağd yığım üçün valyutaya tələbatının kəskin azalması qaçılmazdır. Üstəgəl, gündəlik tələbat mallarının qiymətlərin kəskin artımı əhalinin əlinə keçən manat kütləsini valyutaya yönəltməyə və valyuta ilə yığım etməyə imkan yaratmır. Məsələn, 5-6 ay əvvəl 4 nəfərlik bir ailənin minimum istehlak səbətini 600-650 manatla qarşılamaq mümkün idisə, indi həmin məbləğ 800-850 manatdan az deyil.Monitorinq aparan təşkilatlar daşınar və daşınmaz əmlak bazarında dövriyyənin ən azı 2 dəfə daralması ilə bağlı rəylər səsləndirir. Deməli, iri məbləğli sövdələşmələr üçün də valyuta tələbatı ötən ilə nisbətən kəskin azalıb.Nəhayət, tikinti və xidmət sektorunda, dövlət şirkət və müəssisələrində iş yerlərinin geniş ixtisarı insanları nəinki valyuta almaq, hətta gündəlik istehlak üçün zəruri əmtəələrə tələbatlarını ödəmək imkanından mərhum edib.
Odur ki, daxili tələbatın yaxın aylarda manatın dəyərdən düşməsi üçün fəal amil kimi rolu zəif olaraq qalacağı tamamilə realdır. İnflyasiya və valyuta ehtiyatlarının daha sürətli əriməsi təhlükəsi altnda Mərkəzi Bankın iqtisadi fəallığı artırmaq məqsədilə manat defisitini aradan qaldırmağa həvəsli görünməməsi hazırkı iqtisadi durğunluğun müəyyən bir müddətdən sonra böhranla əvəzlənməsini qaçılmaz edir. Hökumətin hətta SOCAR-ın da bütün resurslarını tikinti bazarında canlanmaya cəlb etməsi iqtisadi fəallığı bərpa etməyə yetərli olmayacaq. Qısamüddətli dövrdə (bir neçə aylıq) sosial gərginliyi xəfiflətmək üçün bu addımların “ağrıkəsici effekti” hiss edilə bilər. Lakin bu effektin təsiri bitən kimi iqtisadiyyat “kəskin ağrılardan qovrulan xəstə”nin vəziyyətinə dönəcək. İqtisadi böhranın qarşısını yalnız dəyər yaradan, dayanıqlı iş yerləri formalaşdıran sektorların dəstəkənməsi alacaq.Xariclə əmtəə və xidmət ticarətinin qurulması üçün vayuta ehtiyaclarıRəsmi mənbələrdə təqdim edilən məlumatları analiz etsək, 2015-ci ildə Azərbaycanın başqa ölkələrdən əldə etdiyi əmtəə və xidmətlərə hər ay təxminən 1.5 milyard dollar xərclənib. Comtrede və UNCTAD-ın göstəricilərindən çıxış etsək, real göstərici 2 milyard dollardan az deyil. İl ərzində Azərbaycanın dünyaya satdığı əmtəə və xidmətlərin orta aylıq həcmi isə 1.4 milyard dollar olub.Hökumətin məlumatına görə, yanvarda əmtəə idxalında kəskin azalma var. Prinsip etibarı ilə qısa müddətdə idxalı əvəzləyən istehsal yaradılmadı ki, idxal kəskin ixtisar olsun. Deməli əsas səbəb itisadi vəziyyətin pisləşməsindən dolayı istər müəssisələrin, istərsə də ev təsərrüfatlarının idxal ehtiyaclarının azalmasıdır. Məsələn, xammalı xaricdən alan müəssisələri idxalı azalırsa deməli istehsal imkanlarını itirir. Yaxud ev təsərrüfatlarının əvvəlki alıcılıq qabiliyyəti yoxdusa, bir çox idxal mallarını almaqdan imtina etməli olacaq. Qısası, idxalı əvəzləyən istehsal yarandığı tədqirdə idxal azalırsa, bu pozitiv xəbərdi və milli istehsalın inkişafına işarədir. Yox, belə istehsal yaradılmadığı halda idxal kəskin azalırsa, bu neqativ xəbərdi və müəssisə-şirkətlərin istehsal potensialının, ev təsərrüfatlarının isə gəlir-məşğulluq imkanlarının itirilməsinə işarədir. Amma səbəbindən asılı olmayaraq əmtəə idxalının azalması milli valyutaya təzyiqi azaldır.Eyni vəziyyət xidmət idxalına münasibətdə də baş verəcəkmi? Hələlik rəsmi təsdiqlənməyən məlumata görə, 2015-c ildə Azərbaycanın xaricdən xidmət idxalı 8 milyard dollar ətrafında olub – az qala elə əmtəə idxalı qədər. Həmin xidmətlərin 40%-ə qədəri tikinti, 30%-ə qədəri turizm, 15%-ə qədəri nəqliyyat və rabitə, yerdə qalan 15%-ə qədəri isə strukturu açıqlanmayan “hökumət xidmətləri”, “digər işgüzar xidmətlər” kimi xidmətlər təşkil edib. Əmtəələrdən fərlqi olaraq bu xidmətlərə tələbatın hansı hissəsinin ixtisar ediləcəyini proqnozlaşdırmaq çox çətindir. Çünki indiyə qədər bizim hansı xarici xidmətlərdən isitfadə etdiyimiz, onlara tələbata hansı faktorların təsir etdiyi barədə fundamental araşdırma və təhlillər yoxdu ortada.Yalnız turizm idxalının azalacağı çox real görünür. Çünki “ucuz dollar” dövründə valyuta alıb çox uzada yox, elə Gürcüstan, Ukrayna və Belorusda dincələn kifayət qədər orta təbəqəyə mənsub insanlar vardı. Manatla bu xidmətlərlə bağlı xərclərin son 1 ildə 2 dəfə bahalaşması xaricə turizmin cəlbediciliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Bir sözlə, xidmət idxalına yönəldilən valyuta həcmlərinin də azalması real görünür və bu faktor hesabına da manata təzyiqin xəfifləyəcəyi real görünür.

Ölkəyə gələn və ölkədən gedən valyuta gəlirləri

2015-ci il üzrə əmək haqqı və investisiya gəlirləri formasında ölkədən hər ay təxminən 220-230 milyon dollar valyuta çıxıb, ölkəyə bu kanalla gələn gəlirlər isə təxminən 4 dəfə az olub və 55 milyon dollar ətrafında olub. Azərbaycandan çıxan vəsaitlər demək olar ki, xarici neft şirkətlərilə bağlı olub və neftin qiymətinin azalmasına uyğun olaraq həmin məbləğ də azalacaq.

Bu təsnifat üzrə valyuta axınlarının bir mənbəyi də kənarda işləyən vətəndaşlarımızın pul köçürmələridir. İlkin məlumata görə, bu köçürmlərin həcmi 2015-ci ildə əvvəlki ilə nisbətən 50%-dən çox azalıb. Əgər azalma 2016-cı ildə də davam edərsə, bu manata təzyiqi artıran, onun məzənnəsinin sabitliyinə təsir göstərən neqtiv amildir.

Kapitalın hərəkətinin dinamikası

Bu, rəsmi qaydada birbaşa və portfel formasında ölkədən çıxan və ölkəyə gələn investisiyaların, qeydiyyatsız formada (kapital qaçışı) ölkədən çıxan və ölkəyə gələn, xarici borc formasında ölkəyə gələn və həmin borcların ödənilməsi üçün ölkədən çıxan vəsaitlərin nisbətini göstərir.

Əgər bütün bu pozisiyalar üzrə ölkəyə gələn valyuta ölkədən çıxan (istər rəsmi, istərsə də qeyri-rəsmi) valyutadan çoxdursa, milli valyutanın məzənnəsinin sabit qalması təminat var. Əks proses olduqda milli valyutanın dəyərdən düşməsi qaçılmazdır. Necə ki, 2015-c ildə manatın dəyərdən düşməsində həlledici amil məhz bu faktor oldu. Təkcə 2015-ci ilin 9 ayında kapitalın hərəkəti çərçivəsində ölkədən çıxan valyutanın həcmi daxil olan valyutanın həcmini 9 milyard dollara yaxın üstəlyib və ödəmə balansının ümumi mənfi saldosu Mərkəzi Bankın ehiyatlarının əriməsi hesabına kompensasiya edilib.

Ölkədən kənara investisiya qoyuluşunun artması daha realdır, nəinki xarici sərmayənin ölkəyə gəlişi. İqtisadiyyatdakı hazırkı inhisarçılıq, məhkəmə sistemi ilə bağlı problemlər ölkəyə sərmayə gətrimir – ölkədən sərmayələri qaçırır.
Bu baxımdan 2016-cı ildə kapiatal hərəkətində olan mənfi saldonu müsbətə çevirmək mümkün görünmür. Doğrudur, hökumət artıq kənara kapital çıxışına sərt hüquqi məhdudiyyətlərlə bağlı ilk addımlar atıb. Amma idarəetmədə şəffaflığın azlığı və digər amillər iri həcmli kapitalın qeyri-rəsmi kapital axınları üçün münbit zəmin yaradır. Üstəlik, neft gəlirlərinin kəskin azaldığı dövrdə bəzi qruplar arasında münasibətlərin açıq formada kəskinləşməsi kənara kapital axının qarşısına almağı xeyli çətinləşdirir. Nəticədə bu pruplar arasında istənilən kiçik bir münaqişə valyuta bazarına öz izlərini buraxacaq.

“Manatın taleyi necə olacaq”, “valyuta bazarında yaxın dövrdə hansı proseslər baş verə biləcək” kimi suallara cavab vermək üçün məhz göstərilən amillərin hər biri üzrə opretiv və etibarlı informasiyalar olmalıdır. Əslində son günlər nefin 32-33 dollar olduğu şəraitdə “Manat dollar qarşında niyə möhkəmlənir” sualına əsaslandırılmış, rəqəmlərin dililə cavab verməyə kimsə meyl göstərmir. Çünki ortada opretiv informasiyalar yoxdu – ölkəyə əmtəə və xidmət ixracı vasitəsilə, təkrar və ilkin gəlirlər formasında, sərmayə və xarici borc qismində nə qədər valyuta daxil olub, bəs həmin kanallar vasitəsilə ölkədən nə qədər valyuta çıxb, ev təsərrüfatları valyuta bazarından nə qədər valyuta alıb? Ötən ilin eyni dövrünə nisbətən bu rəqəmlər arasında fərq nədir?

Peşəkar və əsaslandırılmış təhlil sullara faktlarla cavab verəndə ortaya çıxır…

(Fins.az)скачать dle 10.6фильмы бесплатно

Rəy Yazın



0 Valid XHTML 1.0 Transitional ILK-10