“Kitabı- Dədə Qorqud” multikulturoloji güzgüdə



“Kitabı- Dədə Qorqud” multikulturoloji güzgüdə


Nuriyə RƏFİYEVA,
Azərbaycan Turizm və Menecment Universitetinin tələbəsi

Çağdaş dünya müxtəlif siyasi, iqtisadi, mədəni və mənəvi əsalar üzərində ortaq məxrəcə gəlir, sivilizasiyanın inkişaf tendensiyasını, gələcəyini təyin etmək üçün mənəvi resursları bir daha nəzərdən keçirir. Bəşəriyyətin gələcək inkişafında mənəvi ehtiyacların rolu və funksiyası bütün xalqlar və millətlərin humanitar elmləri qarşısında böyük aktual məsələlər qoyur.
Məlum olduğu kimi, hər bir xalqın tarixi onun eposunda yaşayır. Maksim Qorki yazırdı: “Xalq mənəvi sərvətlərin yeganə və tükənməz mənbəyidir, yer üzünün bütün böyük dastanlarını, bütün faciələrini və onlardan ən böyüyü olan ümumdünya tarixi mədəniyyətini yaratmış, zaman, gözəllik və yaradıcılıq dühası ilə ilk filosof şairdir”.
Hər bir xalqın folkloru etnik-mənəvi xarakteri, etnik-milli dəyərləri şifrələyən genetik yaddaş xəzinəsidir. Sivilizasiyalar tarixində türk etnosunun etik enerjisi ilk dəfə yer üzünə eradan əvvəlki minillikdən qədəm qoyub. Planetin o xalqları daha çox xoşbəxt sayılır ki, onların tarixi keçmişlərindən keçərək “ana kitab” kimi müraciət etdiyi, onun diqtə etdiyi ictimai-siyasi, əxlaqi-sosial prinsipləri zaman-zaman ildən-ilə, əsrdən-əsrə qoruyub bu günümüzə gətirib çatdırdığı zəngin folkloru və ən böyük struktur vahidi olan epos mədəniyyəti vardır. Bizim bu gün belə abidəmiz- “ana kitabimiz” “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanları sayıla bilər.
Qloballaşan dünyada, bəşər mədəniyyətinin ortaq əsaslaını müəyyənləşdirmək baxımından, Qərb-Şərq əlaqələrinin öyrənilməsi mədəniyyətlərin qarşılıqlı bağlılığını nöqteyi-nəzərindən “Kitabi-Dədə Qorqud”, “Manas”, “Alpanuş”, “Koroğlu” kimi türk eposlarının Qərb folkloruna dastan və nağıllarına təsiri böyük maraq doğurur.
1815-ci ildə Alman şərqşünası H.F.Dits tərəfindən aşkar edilərək elm aləminə təqdim edilən “Kitabı- Dədə Qorqud” o zamanldardan Avropa şərqşünaslarının, ümumiyyətlə, ingilisdilli şərqşünası alimlərin ən çox müraciət etdikləri əsərlərdən biri olmuşdur.
1956-cı ildə C.S.Mundi özünün “Polifem və Təpəgöz” adlı məqaləsi ilə “Kitabı- Dədə Qorqud kitabı” dastanları haqqında ilk dəfə Avropaya, ingilisdilli oxuculara və tədqiqatçılara məlumat verir. 1972-ci ildə F.Sümər, A.Uysak və V.Volker əsəri ilk dəfə tam ingilis dilində tərcümə etmişlər. Dastanların üçüncü dəfə ingilis dilinə tərcüməni P.Mirabilə məxsusdur. Bu tərcümədən sonra qısa zaman kəsiyində əsər daha iki dəfə ingilis dilinə tərcümə olundu. 1974-cü ildə türk dilləri doktoru G. Lyuis dastanların ingilis dilinə daha mükəmməl tərcüməsi ilə tarixə düşdü. Dastanların zaman-zaman dünya dillərinə tərcüməsi orta əsr Avropa və eləcə də dünya eposları ilə müqayisəli tədqiqi istiqamətində çoxşaxəli tədqiqatlar aparılmışdı.
Beynəlxalq aləmdə “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanı böyük maraq kəsb edərək zaman-zaman tədqiqatçılar VII-VIII əsr ingilis eposu “Beovult”, XII əsr ispan eposu “Sid”, XI əsr frank eposu “Roland haqqında nəğmələr”, XIII əsr alman eposu “Ni-belung” və s. kimi müxtəlif dövrlərdə, yaranmış Avropa mənşəli orta əsr dastanları ilə müqayisə obyektinə çevrilib. Uzunmüddətli və ortaq nəticə etibari ilə “Kitabi-Dədə Qorqud” boylarının motivləri Avropa eposlarına, Qərb dastanlarına ciddi təsir göstərdiyi hələ neçə-neçə elmi araşdırmalar mənbəyi kimi diqqətdədir.
Ümumilli liderimiz Heydər Əliyev “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanlarının sistemli, ardıcıl şəkildə təbliği və ulu öndərimizin milli-mənəvi sərvətlərimizə verdiyi qiymət, hətta Dədə Qorqudun yalnız yubiley, konfransla deyil, dünya okeanlarında üzən gəmilərdən birinə və ya Suraxanı rayonunundakı yeni qəsəbəyə adının verilməsi ilə bağlı bir çox sərəncamlar imzalamışdır. Dədə Qorqud elə bir dünyadır ki, göründüyü qədər sadə, görünmədiyi qədər də gizli və mürəkkəbdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin “Kitab-Dədə Qorqud”un alman dilinə ilk tərcüməsi və nəşrinin 200 illiyinin qeyd edilməsi ilə bağlı xüsusi sərəncam verməsi ictimaiyyətdə müsbət qarşılandı. Hətta Türkiyə, Fransa, Almaniya, İngiltərə, ABŞ, Portuqaliya, Rusiya, İtaliya və başqa ölkələrdə Azərbaycanın zəngin irsi dünyaya təqdim olundu.
Onu da unutmayaq ki, 200 il əvvəl diplomat, şərqşünas alim Henrix Fridrix Fon Ditsi “Kitab-Dədə Qorqud” dastanının “Basat” boyu ilə tarixə öz imzasını atmış oldu.
Ölkəmizdə “Multikulturalizm ili”nin elanı ilə əlaqədar olaraq “ana kitabı”mız Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi tərəfindən türk, ingilis, alman, fransız, rus, çin, yapon, hind, ərəb, fars, yunan, yəhudi, gürcü, macar, italyan, latış, Ukrayna və digər dillərində çap edildi. Dastanlar, hətta erməni dilində nəşr olundu. Talış, tat, udi, ləzgi, kürd və Xınalıq dillərində nəşri “Kitabi-Dədə Qorqud”u dünyaya multikulturalizm güzgüsündə işıqlanmış oldu ki, bu da “Multikulturalizm ili”ndə ölkəmizin milli azlıqlarına xüsusi töhvə deməkdir.
Xatırladaq ki, bu il yanvarın 22-də Almaniyanın Drezden şəhərində Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin ilk rəsmi filialı fəaliyyətə başlayıb. Filialın direktoru almaniyalı alim Bircit Vaysgerber, müşaviri Ağa Hüseyn Babayevdir. Həmyerlimiz həmçinin Drezdendə Azərbaycan dilinin qorunması, milli mədəni dəyərlərimizin öyrənilməsi, təbliği və gələcək nəslə çatdırılması məqsədi ilə Saksoniyanın ictimai-siyasi həyatında xüsusi yeri olan “Alm.AZ” Alman –Azərbaycan Cəmiyyətinin yardıcısı və rəhbəridir. “Alm.Az” cəmiyyəti on illik fəaliyyətində Azərbaycan dili, tarixi, mədəniyyəti ilə bağlı çoxsaylı tədbirlər təşkil edib. Unutmayaq ki, Drezden xalqımızın şah əsəri, nadir abidəsi “Kitabi-Dədə Qorqud”un əlyazmasının saxlandığı şəhərdir. Hazırda Almaniyanın ali tədris ocaqlarında “Azərbaycan Multikulturalizm” fənninin tədrisi və “Azərbaycan Multikulturalizm” kafedrasının yaranması istiqamətində müəyyən işlər aparılır ki, bu da millətlər və xalqlararası dostluq ənənələrinin qorunmasında Azərbaycanın verdiyi töhvələrdən biridir.
Multikultiralizmin Azərbaycan modelinin elmi-nəzəri və eyni zamanda praktik tədqiqat obyektinə qədəm qoymaqdadır. Ali məktəbin bakalavrlarına “Multikulturalizmə giriş”, magistraturası üçün isə “Azərbaycan Multikulturalizmi” proqramı hazırlanıb. Ən maraqlı fakt bu proqramlardan Azərbaycanda ali məktəblərlə yanaşı, xarici ölkələrin universitet tələbələri üçün də tədrisi nəzərdə tutulub. “Azərbaycan Multikulturalizm”i 20 yerli, 11 xarici ölkə univeritetlərində tədris olunur. Çox qürurverici bir haldır ki, tələbə gənclər “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanının beynəlxalq-multikultural təqdimini sevinclə, qürurla qarşılayır. Haqqımız var deyək ki, Dədə Qorqud dastana elə xeyir-dua verib ki, bu gün o, dünyada multikultural güzgü işığında əks olunur.скачать dle 10.6фильмы бесплатно


Daha tez məlumatlanmaq üçün yeni Facebook səhifəmizi
#

JeaIndege

написал 0
Online Zentel Pinworms In Germany Discount Cheapeast levitra 40 mg generic Isotretinoin cash delivery overseas Cialis Naturale Alle Erbe Levitra Paypal