Bizi izləməyi unutmayın

#Mədəniyyət / Manşet

BİTKİ,HEYVAN VƏ QUŞ ADLARINDA HOR SİVİLİZASİYASININ İZLƏRİ

24-01-2017, 19:50 | 3 2492 dəfə baxılıb.

BİTKİ , HEYVAN VƏ QUŞ ADLARINDA HOR SİVİLİZASİYASININ İZLƏRİ

Hər zaman Dünya ağacının təsvirlərində insanın başının üstündə və ətrafında təsvir edilən quşlara , canlılara , bitkilərə ( nəzərə alsaq ki , həyat ağacı da bitkilər aləminə aiddir ) ola bilməz ki ,əcdadlarımız yaradan Tanrının adını verməsinlər . Bu adlar nəyə əsasən seçilmişdi , necə oldu ki , min illər boyu verilən adlar Dəyişməz qaldı ? Sərhədləri belə dönə - dönə dəyişən insan nə üçün heç bu canlıların adını dəyişmək istəmədi ?

Quşlar , qanadlı varlıqlar - mifologiyada , folklorda tanrının , zamanın , ruhların simvolu olub . Çünki quşlar azad canlılar idi , göylərə tanrının yanına istədikləri zaman uçaraq gedib gələ bilirdilər.

Bəzən quşlara , tanrı elçilərinə o qədər inam olub ki , bəzi xalqlar öz nəslinin hansısa quşdan yarandığına inanıb . Quşların uçuşuna görə şəhərlər salınlıb , gələcək hadisələr proqnozlaşdırılıb.

Böyük Anaların simvoluna çevrilib . Hər il quşların ritmiki olaraq fəsillərə uyğun uçub gəlməsi və köçməsi , gecə və gündüzün bir birini əvəz etməsi təqvimlərin , folklorun yaranmasına səbəb olub .

( Təqvimi ifadə edən tapmacalar yaranır Məs . *On iki qartal və əlli iki qarğa köməkləşib bir yumurta gətirdilər* - 12 ay ,52 həftə bir ildir. ) . Quşlardan bir çoxu tanrıçaların , bəziləri tanrıların , bəziləri isə Günəşin , hakimiyyətin simvoluna çevrildi .

Dünya ağacı təsvirlərində quşlar hər zaman ağacın zirvəsində təsvir edilib . Əsasən Güc və Günəş rəmzi olan qartal ( bəzən ay və günəşi nəzərdə tutaraq iki qartal təsviri olardı ) təsvir edilərdi .

Qartal , korşun , qırğı , qarğa , koraks , korvus , qalka , qraç - günəş rəmzi olan quşlardır
Qartal – Oryol - Orlan . Əski türklərə görə kartal - qartal Qaf dağının quşlarındandır və qutsaldır


O tanrısal işığın və gök tanrıya yaxınlığın simgəsidir . *Tonyukuk * başında əsl bir tanrısal damрa olan ikibaşlı qartalı daşımaqdadır . Bu qartal qanadlarını gərdiyi zaman yer üzünü tuta bilir . Sol qanadı ayı , sağ qanadı ilə günəşi örtə biləcək qədər böyükdür . Mis dırnaqları , qızıldan lələkləri var.

Qartal elə bir kultdur ki , sonsuz qadınlar Qartala dua edərlərmiş . Əgər övladı olardısa ona Qartaldan törəyib deyərlərmiş . ( Hotoy törüt teh).

Aristotelin dediyinə görə Qartal günəşə gözlərini qırpmadan baxan yeganə canlıdır . Romul və Rem qardaşları Qartalın uçuşuna görə Roma şəhərini harada salacaqlarını təyin edə biliblər . Moskva şəhəri Qartalın vəhşi qabana qalib gəldiyi yerdə salınıb .
Atillanın gerbi Qartaldır . Turul – Toğrul quşu . Turul həm də 400 il hakimiyyətdə olmuş Arpad dinastiyasının gerbidir .

Qartal Rus d . * oryol *, Bask dilində *arrano* , Belarus d . * arol* , Bolqarca *oryol* , Vall dilində *erir* , Latış d . *erglis* , Litva d . * erelis* , Makedon d . *oryol* , Polyak d . *orzel* , Slovakc d . *orol* , Sloven d . * orel* , Ukrain d . *oryol* , Kazax d . * bürkid* , Moрol d . * bürged* , Özbək d . burgut*, Somali dilində *gor gor * , İndoneziya dilində *burung elang* adlanır.( Rumın dilində Qartala * vultur * deyilir * Turul * sözünə bənzəyir .)

Qar-tal Qor tanrısının , Şumer müharibə tanrısı Ninurtanın , Assurlarda ildırım , şimşək tanrısı Aşşurun , Mardukun , 2 başlı Qartal yay fəsli və günəşin tanrısı Nirqalın simvolu , perslərdə uçan Qartal hərbi uğurun , Palmirada günəşin rəmzidir . Gilqameşi körpəlikdə Qartal xilas edib . Qartal Zevsin atributudur , Troyalılarla müharibə zamanı qələbə müjdəsi verən , ölmüş insanın ruhunu tanrıya çatdıran , Qarga ilə yanaşı Odinin emblemi,masonların rəmzlərindən biri , 2 başlı Qartal bu günə qədər Şotlandiyanın simvoludur .e.ə.ıv-ııı minilliklərdə 2 başlı Qartal Şumerlərin Laqaş şəhərinin simvolu olub , Vavilonda günəş tanrısı Ningirsin simvolu Anzu adlanan şirbaşlı qartaldır

Fin , Samodey, Tunqus, Yakut xalqlarında *Qartal ana*, Qartal kultu şamanların ən çox işlətdiyi atributdur .

Şamanist türklər özlərini Qartaldan törəmiş olduqlarını və ya Qartal tərəfindən yer üzünə gətirildiklərini hesab edirlər . Qırğız və şaman dastanı *Er Töşük*də Gök tanrının simgəsi olan Qartal ( dişi Qartal) pis güclərin əlində dustaq olan Er töşükü udar və onu xilas edib qusar və ( buradan Qartaldan törəyiş başlar ) həyata daha güclü qaytarar.

Ak dine görə ( Ak cang) Qartal- Berkut - Hotoy və ya Karakuş - önəmli dini bir simvoldur . Karakuş Yakutların inancına görə ( Qartal ) onlara od gətirib.

Tifon və Exidnadan doğulmuş zəncirlənmiş Prometeyin ciyərini hər gün Qafqaz dağlarında parçalayan da Qartaldır . Demək yaradan da odur , öldürən də odur . Məsələn İnanna və Afrodita yalnız sevgi və gözəllik tanrıçası deyil həm də müharibə tanrıçasıdır.

Böyük Britaniyanın simvolu silahlı qadın olaraq , tanrıça Afina və Misir tanrıçası Nut , Hind dravida , Çinlilərdə *səma , göy çariçası * Yaponlarda Günəş tanrıçası , Mesopatomiyada Ana tanrıça hər zaman əlində silah , nizə ilə və ölüm tanrısının obrazı da qadın simalı təsvir edilib . Yaradan və məhv edən odur .

Ağ baş Qartal – knyaz , Böyük Olxonun atası . Buryatlara görə günəşin yer üzündə bir başa təmsilçisidi r.

Qartal işığın , cəsarətin , günəşin simvoludur . Asteklərdə Qartal günəşin , səmanın , qaranlıq ilanını məhv edən işığın rəmzidir.

Asteklər Qartala *kuotl *deyir . Hindu qəbilələri başlarını Qartal lələkləri ilə bəzəyirlər . Onlara görə Ağ Qartal kişinin , qəhvəyi Qartal qadının rəmzidir . Qartal , şahin Mitranın da simvoludur . Qartal Evangelistlərin simvollarindan biridir.
Komi vilayətinin Misirin , İrak , İndoneziya , Albaniya , Avstriya , Polşa , Rusiya (2 başlı qartal ), Moldova , Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin , Küveyt , Suriya , Sudan , Çernoqoriya (2 başlı qartal) Çexiya , Ekvador , Boliviya , Nigeriya , Namibiya , Kolumbiya , Panama və s . gerbində qartal rəsmi var.
Qartal Hor - Qor Qədim Misirdə günəş və gök tanrısının rəmzi . İsida Qırğı quşuna çevrilərək Osirisi qanadları ilə sarmışdı və ondan hamilə qalaraq oğlu * Qor *u doğmuşdur . Qırğı – çalağan - *korşun * Rus d . , Belarus d . * karşun* , Bolqar d . * xvarçilo* , Fransız d . * cerf volant* , Eston d . * harksaba * adlanır) . Kreçet - Şahin quşunun bir növüdür .

Karanço - Hindularda Çako ərazisində mifik qırğı quşudur . Bu mifik quşlar insanları adamyeyən quşlardan qoruyar və onlara od gətirərmiş . Sonradan xristianlığın təsiri altında bu quş baş tanrıya çevrildi .
Qarğa antik mifologiyada (Qədim Misirdə , Yunanıstanda ) səmanın günəşin simvoludur. Afinanın şlemində Qarğa rəmzi var . Qarğa Mitranın və Apollonun simvoludur. Qarğa Siseronun ölümünü əvvəlcədən xəbər vermişdi.Tanrı Odini hər zaman iki Qarğa müşayiət etmişdir .Ilya peyğəmbər Qarğa şəklində təsvir edilir .

Avropanın Müqəddəs himayəçisi Benediktin atributu Qarğadır. Qarğa Pavel Putennikin simvoludur (ona yemək aparan qarğa olub). Çukotka və Qrenlandiyada Qarрaya sitayiş ediblər , Çukotka şamanlarında hələ də *qarğa rəqsi* var .
Qarğa Çində və Yaponiyada ailə sevgisi rəmzidir .Çində *su* dinastiyasının simvolizmi Qarğadır. Hindularda Qarğa günəşin simvolu və yaradıcı sayılır ona *Qara tanrı* deyirlər. Qarğa Latın d . *korvus * adlanır.

Qarğa səs çıxaranda səsi *kras* səsi kimi eşidilir *kras * isə latın d . sabah deməkdir.
Qarğa Yunan d . koraks , qraç , qalka Rus d . qarğa deməkdir

Koronida Apollonun sevgilisidir - Korone qarğa deməkdir . Apollon Elatın oğlu İsxiyə görə Koronidanı öldürüb oda atır və Koronidanın ölü bədənindən uşağı xaric edərək kentavr Xirona verir ki ,onun tərbiyəsi ilə məşğul olsun .
Qarğa tuyı bayramı - Başqırdların keçirdiyi bayramdır .
Qarğa Gilqamış dastanında tufandan sonra torpağa çatmanın müjdəsini verib . Böyük İskəndərə Qədim Misirdə iki Qarğa Amon məbədinin yerini göstərib.
Crown ingiliscə qarğa deməkdir , krona isə beş şillinqdir .

Qərbi Avropada deyirlər ki , əgər qarğa öz yuvasını tərk edirsə demək aclıq olacaq . Qalxanın üzərində həkk edilən qarğa təsviri günahlardan təmizlənmə simvolu sayılıb. Kanada Eskimosları qarğanı öz əcdadları hesab edirlər .


Qaranquş – Hirundo ( Latın d. ) baharın , yazın , ümidin , ata ocağının , etibarın , böyük ana İsidanın rəmzi . İsida parçalanmış Osirisi axtararkən Qaranquşa çevrilmişdi . Antik dövrlərdə ölənlər ruhunun qartala , durnaya , feniks quşuna çevrilməsindən çox qaranquşa çevrilməsini arzu edərlərmiş Qaranquş adası Kosumel Karib dənizində doğan günəşə ən yaxın olan yerdir . Ora Mayyalar Ax-kusamil peten yəni *qaranquş adası * adı vermişdilər.

Qaranquş ayaqlı Teel Kusam tanrıçasının şərəfinə belə adlandırılıb .
Çində qaranquşa *yan* deyirlər .

Baharın müjdəçisi sayılır . Onların inancına görə qaranquşlar qışda dənizdəki balıqqulaqlarının içərisində qışlayırlar . Afroditanın simvollarından biridir .

Qırğı quşu – Günəş quşlarındandır , bütün Günəş tanrılarının atributudur . Bu quş da Qartal kimi kral mənsubiyyətinin , göylərin , günəşin simvoludur .

İsida Osirisi sararkən Qırğı quşuna çevrilmişdi . Asteklərdə tanrının elçisidir , Qədim Misirdə Kensu Quşudur , ruhdur . Ra , Ptah , Qor , Sokar , Kebsenuf , Requ , Mentu kimi tanrıları müşayiət edər və bu tanrılar Qırğı başlı ( Sebek –Ra bəzən Sfinks da ) təsvir edilərmiş . Bəzi Qırğı başlı krokodillərin də təsviri var . Mitraizmdə Mitranın atributu , induizmdə İndiranın hərəkət vasitəsi , Hömüzün atributudur . Apollonunn sürətli elçisidir .Yeraltı aləmin tanrıçası Böyük Ana Amentinin emblemidir .

Qırqovul - Kolxidadakı Fazis çayının adı ilə əlaqədar Fazan adlanan bu gözəl quş Yunanıstana arqonavt Yason tərəfindən gətirilib . Yason Kolxidaya qızıl dəri ardınca getmişdi . Zeytun bağlarında , xramların ətrafında yaşayayaraq çoxalan , aristokratları məftun edən qırqovul bütün avropaya yayılıb.

Qırqovul quşu haqqında Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərinin əfsanəsi var . Kartli çarı Vaxtanq Qorqasali ova çıxarkən səmaya bir qırqovul , bir də qırğı quşu uçururlar.

Amma bu quşlar gözdən itir . Quşları axtaran çar Qorqasal onları yerdən qaynayan isti su bulağında tapır . Çar o qədər bəyənir Ki həmin ərazini orada şəhər salmaq qərarına gəlir .

Qorqasal tərəfindən Tiflis - Tfilisi – Tbilisi salınır həmin yerdə . Tfili sözü gürcü dilində isti deməkdir . Bu gün hər iki quşun təsviri Tiflis şəhərinin gerbində həkk edilib .
Hind tovuz quşu ilə Çin qırqovulu eyni ailəyə mənsub olan quşlardır . Əfsanəvi Feniks quşunun təsvirlərinin yaranmasında qırqovulun rəngarəng lələklərinin , ekzotik gözəlliyinin təsiri olub . Qırqovul günəşlə , işıqla , ləyaqətlə assosiasiya olunur .

Qırqovul uçarkən qanadlarını bərk çırpıb gurultu saldığına görə Çində onu ildırımın simvolu hesab edirlər .Yaponiyada qırqovul Böyük tanrıça , Günəş tanrıçası Amatersunun elçisi sayılır .

Qolub - göyərçin ana tanrıçanın simvollarindan biridir . Mesopatomiyada İştarin , Yunanıstanda Afroditanın , Krit adasında tanrıçanın simvoludur . Ölənlərin ruhunu göylərə aparıb , tanrıya çatdıran *Göy*ərçindir .

Qolub rəng – qoluboy göylərin göy rəngidir . Perslər *ka*bud -*kabutar* deyir göyərçinə .Ququ quşu – Kuku ( kukuşka - kuku quşu ) qadın Ana tanrıçanın simvoludur.

Qu quşu - Ana tanrıçanın simvolu . Kibela – Kubela - Qubela Ana tanrıça .

Kibela qadının , doğumun himayədarı və məhsuldarlıq ( bel - bela sözü ilə ilə bizdə bol-bolluq bildirən söz də həm məna həm də deyilişcə eynidir) tanrıçasıdır .

Hər zaman qucağında uşaqla təsvir edilib . (uşaq- bala- bela . Doğuşdan sonra olan ağız südünə bulama deyirlər . Rəngi belıy –ak- aq- ağdır . ) Kibela tanrıça olduğu üçün həm *ka* ruhudur , məhsuldarlıрın himayədarı olduğu üçün həm də *ba* ruhunu təmsil edir .

Ölü də olsa diri də olsa insanı tərk etməyən , daim onunla olan *ba* ruhudur , Ana böyük tanrıçadır . *ku * qadın , Ana tanrıçanın simvolu , *bela* isə xanım . *Bel* akkadlarda tanrı , cənab deməkdir . Bela isə tanrıça , qadın , xanım deməkdir.

Belıy Rus d . ak-aq-ağ rəng deməkdir . Latın d . albens-albus *ağ* rəng deməkdir . Türk , Altay, Tatar , Çuvaş , Yakut mifologiyasında sulardan çıxmış ilk qadın olan *Ak ene* - * Ak ana * -*k* səsi *ak* və *ka* kimi oxuna bilir ( su tanrıçası ilə gök-göy tanrı türklərin , göktürklərin ata və anasıdır ) *Ak* Ana . *ka*-*qa* ruhu insan dünyasını dəyişəndə göylərə yəni yuxarı qalxır , Tanrıya qovuşur . * Qa* yuxarı *qa*lxmaq sözünün köküdür . Altaylar dağa qalxmağa *qaraya* qalxmaq deyir .

*Qa* qalxmaq , *ra*ya isə ra tanrısına doğru . Qadın sözünün kökü də *qa* -*ka* -müqəddəslik ,ruh mənasında işlədilən sözdür . * Aka*-* Aqa* Anadoluda bulaq , irmaq tanrıçasıdır . Aqa - Ağa sözü də bu tanrıçanın adından qaynaqlanır . Hamımız Ak Ananın övladlarıyıq .

Kəpənək – ( Türkiyə türkcəsində kelebek ) Ana tanrıçanın simvolu . Tanrıça Psixeya kəpənək qanadlı təsvir edilib.

Psixe qəlb deməkdir . Kəpənəyə Rus d . * Baboçka * deyilir . Bildiyimiz kimi * baba * , *babuşka , babulya * sözləri qadına aiddir . Həm də ən qədim sözlərdəndir , beləki Şumerlərdə Ana tanrıça , məhsuldarlıq tanrıçası Baba , Baş tanrı və Gök tanrı Anunun xanımıdır .

Kuropatka ( kəklik , quş ) . Kəklik Aristotel və Pliniyin yazdıqlarına görə sevgi tanrıçasına qurban edilərmiş.

Afroditanın , Zevsin , Krit adasında sitayiş edilən günəş tanrısı Talosun rəmzi idi. Xristianlıqda ikili mənası var həm müsbət həm də şeytani . Kuropatka sözü Romalılardan gəlir.

Onlar kəkliyə qışqırmaq mənasında işlədilən *kore* deyiblər. Kursknun gerbi kəkliklərdir . Kuropatkalar , kəkliklər isə uçan zaman inanılmaz gurultu qoparırlar.

Krapivnik ( Rus və Belarus d . ) - Çalıquşu . Bu quşa Avropada * Kiçik Kral * deyirdilər .Bəzən göyərçini əvəz edərək ruhun təmsilçisi olurdu . Şotlandiyada Krapivnik göylər hakimi tanrıçanın toyuğu ( kuritsa ) sayılır.

İngiltərə və Fransada Cristmasda Krapivniki öldürüb qütbdən asardılar və onun ətrafında fırlandıqdan sonra kilsənin həyətində basırardılar . Bu ritualla köhnə ilin ölümünü ifadə etmiş olardılar . Xorvat , Makedon d . Caric , Macar d . Ökörszem deyilir və s .

Kryakva ördəyin bir növüdür . Ümumiyyətlə ördəklə eyni növdən olan qazlar , qu quşları haqqında mifologiyada bir çox əfsanələr var .

Zevs sevdiyi xanım Ledaya görə qu quşu cildinə girmişdi . Braxma tanrıça Şiva ilə yarışarkən qu quşuna çevrilmişdi .

Yakutlar dişi qu quşundan yarandıqlarına , Buryatlar isə Şaman ilə dişi qu quşunun nigahından yarandıqlarına inanırdılar . Çində fen – şuy simvolikasına görə bir cüt ördək xoşbəxtlik və sevgi yaradır .

Juravl Ruslarda günəşin simvoludur . Juravl sözü jara , jarkiy sözünə yaxın sözdür . Çində günəşə tərəf uçan durnanın ağ bədəni saflığın , qırmızı rəngli başı isə həyat atəşini , eşqini simvolizə edir . Bizdə durna yazın gəlməsini bildirir

Uçub gələn durnaların balalarının çıxması günəşin üç fazasını əhatə edir – yaz , payız gecə gündüz bərabərli və günəşin yay yüksək duruşunu . Qədim rəsimlərdə durnalar çox vaxt qurdlarla birgə təsvir edilir və onların himayəçisi müqəddəs Georgidir. ( Yeqor günü 23 aprel ) durnaların köçməsi isə yayın bitməsini göstərir.

*Crane *İngilis d . durna , Gürcü ,Yavan , Laos , Xmonq , Zulu , Suaxili , Xaus , Sesoto və Üved d . *Garabi * , Bask d . *Kran * Tacik , Serb , Norveç , Alman d . *Krejn * , Malta , Makedon , Dat və Bolqar d . , *Craen* Vall dilində *Krani* , İsland d . *Grua * , İspan və Katalon d . *Gru* , İtalyan d . *Kranas* , Litva *Zeriav * , Slovak *Zerjab * , Sloven *Grue* , Fransız d . , Eston d . * Kraana* , Çeva dilində *Kireni *, Malay d . *Kren*, Filippi d . *Kreyn*, Maori *Kareni* sözü Durna - Juravl deməkdir.

Xoruz - Horoz - Kur ( Kuritsa) günəşin müjdəçisi . Skandinav və Kelt mif . başqa bütün xalqlarda günəşin simvoludur ( onlarda yeraltı dünya tanrılarının rəmzidir. ) , günəş tanrılarının atributudur . Şumer tanrısı Nerqal bəzən xoruz başlı təsvir edilib.

Xoruz simvol olaraq Apollon , Eskulap , Ares , Mitra , Priap , Afinaya həsr edilib . Bəzən Persefonaya – Bahara assosiasiya olunur . Attisin də rəmzidir . ( bahar məhsuldarlığı ) . Xristianlıqda döyüşən xoruzların Xristə görə döyüşdüklərini deyirlər . Kilsənin zəng səsləri susduqdan sonra Xoruzların qaranlıqda zəngləri qoruduğuna inanılır . Eyni zamanda saleh ruhların , sabahın , sübhün açılmasının təcəssümü hesab edilir . Qədim Misirdə sayıqlıq və uzaq görənliyin rəmzidir .

Xoruzun islam dinində də xüsusi yeri var . Peyğəmbərimiz Meracda ağ xoruz görmüşdü .
( Sonra , bir melek gördüm . Horoz suretinde idi . Gayet büyük başı yüce arşla beraber olmuştu . Ayakları yedi kat yerden aşağı idi.

İki kanadı vardı. Onları açtığı zaman meşrıkla mağribi doldururdu. - o meleğin makamı: sidre-i münteha olup tafsili inşaallah orada gelecektir.- o meleğin vücudu beyaz inciden; ibikleri kızıl yakuttan yaratılmıştı .)

Peyğəmbərin dedikləri - «beyaz horoz benim dürüst dostumdur. Cebrail'in dahi arkadaşı ve dostudur. Düşmanım şeytanın da düşmanıdır. Beslendiği evin sahibini ve çoluk çocuğunu , civarında bulunan dokuz evin hane halkını korur.»
Zərdüştün * Avesta*sında olan *Pəridar* adlı xoruz *Hör*müz
tərəfindən yaradılıb .

Xoruz bir çox xalqlarda günəşlə , alovla , intibahla bağlıdır . Hər səhər öz oxuması ilə qara qüvvələri qovur . Yunan mifologiyasında Asklepiyanın rəmzidir . Həm həyatı həm ölümü ifadə edir.

Məsələn qırmızı xoruz günəşin , qara xoruz Aidin , yəni yeraltı dünyanın simvoludur . Eyni zamanda məhsuldarlığın , ehtirasın rəmzidir .Xoruz Fransanın alleqorik adlarından və simvolarından biridir .

Gall – Qall Xoruzları .
Günəşin çıxmasını xəbər verən Xoruz – Horoz – Hur , Kurisa kimi eyni kökdən gələn adlar da günəş rəmzi mənasındadır .

Kainatın mifoloji sxemində balıqlar quşların əksinə olaraq aşağı kosmik zonada təsvir ediliblər . Bəzi xalqlar yerin kitlərin , delfinlərin üzərində dayandığına inanırlar .Buryatların dünya gürüşünə görə dayaq funksiyası daşıyan balıqlar okean dibində hərəkət edən zaman zəlzələlər yaranır.

Altay mif . tanrı Ulgen bəzi təbiət hadisələrini hər zaman yanında olan üç balıqla idarə edir . Şumer su tanrısı Enki çayları və bataqlıqları ayıraraq balıqları qoruyub . Çin , Hind və s . mifoloji əfsanələrdə də balıq mövzusuna xüsusi yer ayrılıb . Saflıq və etibarlılıq rəmzi kimi Məryəm ananın , İisus Xristosun rəmzidir .

Karp balığı - Yaponlarda Samurayların emblemidir , cəsurluq , çeviklik , özünü taleyin hökmünün əlinə vermək arzusunun , dözümlülüyün və uğurun simvoludur . Karp eyni zamanda sevginin simvolizmidir.

Ona görədə qoşa çəkilmiş karp şəkili sevgililərin ittifaqını bildirir . Çində karp igidlik , xarakter rəmzidir . Mifologiyaya görə karp əjdahanın qapısına qədər üzüb gedib və mübarizədə qalib gələrək özü əjdahaya çevrilib .

Krab ( Xərçəng ) - Yay gecə gündüz bərabərliyindən sonra günəşin retroqrad hərəkətini simvolizə edir . Buddizmdə inkarnasiyanın , ölüm yuxusunun rəmzidir . Şumerlərdə sular xanımı Nini , Keltlərdə Böyük Ananın qorxunc aspektlərini ifadə edir .

Xərçəng Rus , Belarus , Bolqar d . Krab , Bask d . Crab , Vall d . Cranc , Qalisiya d . Carangulxo , İsland d . Krabbi , İtalyan d . Granchio , Latış d . Krabis deyilir və s

Mifoloji əfsanələr insan təfəkkürünün ilkin formasıdır . Daha sonra dini , bədii , fəlsəfi , elmi təfəkkür formalaşmağa başlayıb . Heyvanlar da bitkilər aləmi kimi insan həyatının ayrılmaz bir hissəsinə çevrilib .

Həyat ağacı təsvirlərində heyvanlar yer üzündə insanların yanında yer alıb . Yer altında isə ilanlar , soğulcanlar kimi bəzi canlılar təsvir edilib . Çin ənənələrinə görə ağ pələng bütün dörd ayaqlı canlıların yerdəki nümayəndəsidir .

Qara tısbağa bütün molyuskların , Feniks bütün quşların , mavi əjdaha isə bütün pulcuqlu canlıların tanrı tərəfindən göndərilmiş nümayəndəsi sayılır .

Heyvanlar həm mifoloji qəhrəmanların , tanrıların simvolu və atributu olduqlarına , totemləşdiklərinə görə , həm evdə , təsərrüfatda saxlanıldıqlarına görə , həm astroloji bürclərlə və s. insan həyatına çox – çox qədimdən daxil olub. Heyvan obrazları illər , aylar , sutkalar 12 illik tsikl ilə kodlaşdırılıb .

Krokodil - Misir tanrısı Sebek hər zaman timsah başlı təsvir edilib və bütün Qədim Misir tarixində timsah həmişə tanrılaşdırılıb . Harada hansı xramlarda timsah var imişsə ona qurbanlar aparılarmış.

Bəzi mənbələrdə Qor tanrısı ilə Setin mübarizəsində Sebekin Qora yardım etməsi əfsanəsi də var . Qardaşı Osirisi öldürən Set hər il bir dəfə timsah cildinə girir . Ölülər çarlığında Osirisin məhkəməsi zamanı günahkarların ürəyini Amamet adlı timsah çənəli şir gəmirərmiş .Demək olar ki , dünyada əksər dillərdə timsah krokodil adlanır.

Maral öz gözəlliyi , sürətli qaçışı ilə hər zaman diqqət mərkəzində olub . Kelt tanrısı Kernunnos Maral buynuzlu olub.

Maral Yunan mif . Ay və ovçuluq ilahəsi Artemidanın , Roma mif isə Diananın atributu olub . Artemidanın Kerineya qızılbuynuzlu Maralını yalnız Herakl qovub tuta bilmişdi . Yalnız ox atıb Maralı ayağından yaraladıqdan sonra . Bu Heraklın 4- cü qəhrəmanlığı idi .

İnək və Buğadan əvvəl totem maral , los , dağ keçisi olub . İnək daha gec , iri buynuzlu heyvanlar evcilləşdikdən sonra totemləşib . Bir illik Marala Tuva d . * donqur * , 4 illik erkək marala isə * xur dunquy * , bir illik erkək marala isə * tunxur * deyirlər

İnək və buğadan daha öncələr totem olmuş maralın adlanmasında gizlin bir tenqer - denger sözü də gizlənib .Fikir versək görərik ki , sözün əsas hissəsi * qur – xur * sözüdür . Maral Niderland d . * hert * , Alman d . * hirsch * , Norveç d . * hjort * , Tacik d . * oxy * , Özbək d . * buğu ohu * , Fin d . * hirvi * Eston d . * hirv * , Latın d . *cervos* və digər latındilli xalqlarda cervi –ciervio –cerb – cerf və s . kimi adlanır .

Korova ( İnək ) – İnək və Buğa ( Buxis ) kosmik gücü ehtiva edən ilahi cütlükdür . İnək Böyük Ananın və bütün Ay tanrıçalarının simvoludur . O , səmanın , yerin məhsuldarlıq gücünün , artıb çoxalmanın , uşaqdoğmanın və analıq instinktinin , südü isə * Süd Yolunun * rəmzidir

Onun buynuzları hilalı , ayparanı təcəssüm etdirir . Skandinav mif . ilkin inək buzdan çıxıb və onu yalayaraq ilk insanı yaradıb . Korova Rus , Ukrain və Belarus dilində inək deməkdir . İnək bir çox tanrıçaların simvoludur.

Hera , İxet Metuer , Nut , Xesat inək simasında , Xatxor , İsida inək simalı Böyük Ananın simvolu . Keltlərdə müqəddəs inək qırmızı rəng , buynuzları isə ağ rəngdə təsvir edilib . İnduslarda da bu günə qədər inək müqəddəs sayılır.

Bizdə korovanın - inəyin məhsulları bu gün də *q* ilə başlayir . məsələn - qatıq , qaymaq , qurut (süzülmüş ayrandan alınmış kütlənin günəş altında qurudulması ) . Atum , Osiris öküz simalı təsvir edilib . Tanrı sayılan öküzlər – Bex – Bek ( əsilzadə kişilərə olunan müraciət forması * Bəy * - * Bek * ) , Buxeus ( Azərbaycan dilində Buğa sözü ilə Qədim Misir Buxeus sözü bir birinə çox bənzəyir . Buxeus sözündəki *us * yunan dilində artırılmış şəkilçidir.

Buxe – Buğa ) , Kakau , Merur ( Mnevis ) , Xep ( Apis ) , Apis buğası simalı tanrılar – Apis – Atum , Apis – Osiris , Serapis .* Ox* İngilis d . , *oxe * İsveç dilində , *okse * isə Norveç , Tatar və Başqırd d . *üqez* öküz deməkdir , bizdə isə yaşlı buğaya öküz deyilir . Fin dilində buğaya *harka* , Belarus və Polyak dilində isə * buqay-buhay *deyilir .Zevs də Finikiya çarının qızı Evropanı buğa cildinə girərək Krit adasına qaçırmışdı.


Mərmərə dənizi ilə Qara dənizi birləşdirən Bosfor boğazı əfsanəyə görə Arqiv çarının qızı , Zevsin sevgilisi İo ilə bağlıdır . İo Zevsin xanımı Geranın qəzəbindən qurtulmaq üçün ağ inəyə çevrilərək həmin boğaza atılıb.

Həmin yerin adi inək keçidi və ya Bosfor qalıb .Əfsanənin digər bir variantinda isə İonun Kerçen körfəzindən keçməsi söylənilir . Kerçen boğazına qədimdə Kimmer boğazı deyilirdi .


Bosna , Serb , Slovak , Sloven , Çex , Xorvat və Bolqarca *krava*, Holland d . *koe*, Dat d . və İsveç d . *ko*, İsland d . *kyr*, Litva d . *karve*, Birma və Alman dilində inəyə *kuh* , Yapon və Zulu dilində *kow*, Tacik dilində *qov* , Özbək d . *si-gir*, Selin dilində *karover* deyirlər .Qurbağa - qurbağanın mifologiyada yaрış magiyası , torpağın məhsuldarlığın , evin , təsərrüfatın himayədarı kimi rolu olub .

Qurbağanın nəslinin artması üçün mütləq su olmalıdır . Əkinçilər yağışı çğırmaq məqsədilə mütləq qurbağa maqiyasından istifadə edərdilər . Yağışın yaрacağını öncədən xəbər verən qurbağalar bəzi vaxtlar səmavi , bəzi vaxtlar yer mənşəli sayılıblar.

Göy-Gök tanı ilə , Yer ananın törəməsi sayılan qurbağalar qadının simvolu , doğumun himayəçisi sayılmaqla yanaşı həm də sevgi magiyalarında da istifadə edilirdi . Qurbağaların artıb çoxalması üçün yağışın , nəmli torpağın olması vacib olduğu üçün onlar yeraltı suların , yerüstü su hövzələrinin hökmdar xanımı sayılırdı.

Rus folklorunda İvan çareviç qurbağa ilə evlənmək məcburiyyətində qalır və qurbaрa ən müdrik , ən ağıllı çarevna Vasilisaya çevrilir . Bu süjetdə nağıl yalnız ruslarda deyil Başqırd və tatarlarda da var . Buryat nağılı *Uta-saqan-bator* da bu cür süjetdədir.

Qurbağa sözü Qalisiya dilində * ra *, İtalyan və ispan dilində *rana* , Katalon dilində *granota* , Malta dilində * zring* , Portuqal dilində * ra *, İsveç dilində *groda* , Türkiyə türkcəsində * kurbağa * , Latın d . * ranae *kimi tələffüz edilir .

Qədim Misirdə qurbağa məhsuldarlıq , bərəkət rəmzi sudan yaranmış həyatın uzunömürlülüyün gücün simvolu tanrıça Hekatanın (tanrıça Hekata lotos yarpağının üzərində təsvir edilib ) atributu , İsidanın emblemi idi.Qadınların və yenidoğulmuşların himayədarı olan qurbağa - qurbağa tanrıça Hekatın da rəmzidir.

Misirdə qurbağalar ölüb dirilən canlılardan hesab edilirdi . Çünki don vurmuş qurbağalar yuxuya gedərək hərəkətsiz qalardılar və temperaturun artması ilə canlanardılar . Səbəbi isə - onlar donmayan qlukoza malekulu ifraz edirlər və eyni zamanda onların dərilərində bakterisid maddə olduğu üçün südün çürüməməsi məqsədilə onu südün içərisinə də atarlarmış.

Yumurtadan çıxmış başçıqlı , rudimentar ayaqlı , insana bənzər çömçəquyruqlar embrional simvolizm kimi bir çox nağılların Qrimm qardaşlarının ) , əfsanə və mifologiyaların mövzusu olub . Yaponiyada müvəffəqiyyət , Çində yağışı çağırmaq vasitəsi , Keltlərdə suların hökmdarı hesab edilib .

Yunan və Roma mifologiyasında sevgililərin harmoniyası , məhsuldarlıq və bolluq simvolu , Afroditanın ( Veneranın ) emblemi idi Induslarda kainatı üzərində saxlayan materiyanın simvoludur .Ən böyük qurbağa təbiətdə iki kiloqrama yaxın çəkidə olur və Aqa (məs.jaba aqa ) adlanır .

Qornostay - Azərbaycan dilində qaqum . Ağ rəngli , xəzdərili , qara quyruqlu pişik kimi canlıdır . Simvol olaraq qədimdən qızların saflığı , dvoryanın qüruru , fiziki və mənəvi paklığın etalonu sayılıb.

Mifologoyada , epik və nağıl qəhrəmanları qornostay cildinə girdikləri hadisələri də var . Xristian ikonoqrafiyasında müqəddəs Ursulanın çiyinlərinə atılmış qornostay xəzli manto saflığın , paklığın və günahsizlığın rəmzidir .

Qurd - gök Qurd - göksəl Qurd ( dişi Qurd ) dedikdə yerdəki qurddan deyil Sirius ( qütb ulduzu ) , köpək takımyıldızından bəhs edilir. Kosmik anlamı var . Çin mifologiyasına görə Sirius ulduzundakı *göksəl sarayın* bəkçisi boz qurddur , Yunanlara görə Sirius ulduzu böyük köpək takımyıldızında yerləşir , Perslər və Tuareglər Siriusa köpək ulduzu deyir , Hind miflərində saman yolunun bəkçisi köpək * sarama* dır , Qədim Misirdə Siriusu böyük bir köpək təmsil edərmiş . İsisin ulduzu Siriusdur .

İsgəndəriyədə basılan pulların üzərində İsida bir köpəyin ustündə təsvir edilibmiş . Osiris isə Sirius *b*-ni təmsil edirmiş.

Plutarx İsislə köpəkbaşlı Anubisin münasibətini belə yazır -*Neftis görünməz olandır , İsis isə görünür . Bunlara toxunan çəmbər hansı ki , ona üfük - üfüq deyilir hər ikisinin ortaq nöqtəsidir . Anubis adını alır və bir köpək biçimində təsvir edilir . Çünki köpəklər həm gecə, həm də gündüz görə bilirlər *.

Dünyada qurdlara ən çox qutsallıq verən qövm türklər olub.Türk mifologiyasında böyük ayı bürcünün 7 ulduzunda *yeddi azğın qurd* deyə bəhs edilir . Gök qurd - Gökbörü Altay dağlarında , qədim Hun məskənlərində qurd tanrı heykəlləri var . Bəzi əfsanələrdə qurd yol göstərən kimi təsvir edilir.

Məsələn - Oğuz kağanın ordusuna vaxtaşırı bir işıq şüası ilə anidən peydah olmuş bir qurd yol göstərib . ( Oğuz kağan destanı'nda bu kurttan şöyle söz edilir: "tan ağarınca Oğuz kağan ın çadırına güneş gibi bir ışık girdi. O ışıktan gök tüylü ve gök yeleli büyük bir erkek kurt çıktı." destandakı kurt daha sonra ansızın kaybolup yeniden ortaya çıkarak Oğuz kağan ın ordusuna rehberlik yapar)

Ergenekon əfsanəsində də qurdun yol göstərməsi məlumdur. Anadoluya gələn türklər bir qurdun arxasınca gəlmişlər və qurdun qeyb olduğu yerdə məskən salmışlar. Sibir şamanlarının inancına görə qurd tanrının elçisidir və tanrıdan xəbər gətirir . Türk törəyiş dastanlarında qurd ya ata ya da ana kimi təsvir edilir.

Məsələn - Uyğurların törəyiş dastanlarında qurd atadır . Göktürk əfsanələrində isə anadır . Tukyu əfsanəsində sağ qalmış son əsgəri mağarasına aparan dişi qurd onunla cütləşərək nəsli yenidən davam etdirmişdi . Hun əfsanəsində dokkuz oğuzların törəməsini qurd insan cütləşməsi davam etdirib.

Qurd qapısı - Bakıda tarixi ərazi . Əfsanəyə görə müharibədən sonra tək qalmış yaralı əsgəri sağaldıb və onu arxasınca qurd qapısı adlanan ərazidən keçirib Anadoluya aparan da dişi qurd olub.

Ağ qurd Çuvaş mifologiyasında * pixampar* adlanır.O insanlara müsbət keyfiyyətlər , sağlamlıq , güc verir . İnsanların qoruyucu mələyidir. Ev heyvanlarının himayədarıdır , onları vəhşilərdən qoruyur.

Qurd-Haysa dilində * kerkeci *,Sesoto dilində *phiri *,Tacik dilində *qurq *, İsland dilində *ulfur *, Dat dilində *ulv*(bizdə də qurda bəzi türk xalqları *ul* deyir) adlanır.Qurd - boz qurd - kır qurdu yəni orman qurdu deyilən qurd növü də var.Boz qurd - gri qurd.Gri boz rəng deməkdir. Almanca , Fransizca - gris deyilir.

Koroğlu üzünü görmədiyi oğlu haqqında *qurdun yavrusu qurd olar*. Atına isə*boz qurd baxışlı qır atım* deyirmiş . Boz qurd yəni kır rəng qurd . Qır- Kır at , gri , qri , kır rəngdə olan at . Qır atla birlikdə Alı kişi dür at da bəsləmişdi .Türkiyə türkcəsində doru deyilən rəng var- qızıl kahverengi .

Ola bilsin ki , dür at doru rəng olubmuş . *Koçyigit Köroğlu, yitirdiği yoldaşlarından tabutagirmez’in arkasından da şöyle seslenir cansız bedeninin başında:“onun yatağını hiç bozmayalım . Bu gece yıldızlarla konuşsun . Yarın gün Doğarken başını güneşe doğru tutup oturduğu yerde onu gömeriz.Atıyla pusatı bile gömülsün.

Herkes üzerine yük yük tohrak taşısın.Üstü tepecik olsun . Attan aygır, koyundan koç , sığırdan buğa kırdırın. Can aşı olsun.Üarağ saçın, bahşiş olsun! Bozkurt gelsin tümseğinde ulusun!

Çayır çimeni bol olsun!”***Dede Korkut * kitabı‘ ndan kurt ile ilgili bölümlerin bazıları aşağıya alınmıştır:kurt kökeninden olma:”… azvay (azman ?) Kurt enüği erkeginden köküm var ! Ağca yünlü
tümen (on bin) koyunun gezdürmeye !…”
bayırın kurduna benzeme:

”… yengi (yeni) bayırın kurduna benzer idi yigitlerim ! Yedi kişi ile
kurulurdu, benim yayım !…”
issiz yerin kurdu gibi uluma:
”… babası ile yigenek, … iki hasret birbirine buluştular ! Issız yerin kurdu gibi uluştular !…”
kurt yüzünün mübarek olması:

”… kazan … kurd yüzü mubarekdür ! Kurd ilen bir haberleşeyim dedi. Görelim ne haberleşti:

karangu (karanlık) akşam olanda, günü doğan !
Kar ile yağmur yaрanda, er gibi duran !

Kara koç atlar görende, kişneşdüren !

Kızıl deve gördüğünde, bozlaşduran !

Ağca koyun gördüğünde, kuyruk çarpıp kamçılayan !

Arkasını vurup, berk ağılın kapısını söken !

Karma ögeç (2 yaşında koyun) semizin alıp tutan !

Kanlı kuyruk üzüp, çap çap yutan !
Avazı, kaba köpeklere kavga salan !

Çakmaklıca çobanları, dünle (gece) koyturan (yürüten) !Ordumun haberin bilir misin, degil (de) manga (bana) !

Kara başım kurban olsun , kurdum sana !”**
Hors – İngilis d . *At* deməkdir . Qədimdən at müqəddəs heyvan sayılıb və günəşin rəmzi , bir çox tanrıların atributu , simvolu və ya obrazı olub .Tanrılar və mifik qəhrəmanlar səma atları vasitəsilə dünyadan dünyaya səyahət ediblər.

Hindlilərdə Aşvina , yunanlarda Dioskura , Baltik mifologiyasında *tanrı övladları* adlanan tanrılar ekiz atlar şəklində təsvir ediliblər . Xett şimşək tanrısı Pirva , Perkunos Hind avropa mifologiyasında , Slavyanlarda Perun at üzərində təsvir edilib.

Yunanlarda günəş tanrısı Helios , Faeton , Apollon , Feb atlar qoşulmuş çarxlı arabada təsvir edilib . Ağ rəngli günəş atı-ağılın , təmizliyin , intellektin , Müqəddəs Qeorqinin simvolu olub. Qara at ölümün , xaosun simvoludur. Qanadlı ata ilk dəfə Şumer günəş tanrısı Mardukun təsvirində rast gəlinib


Dörd at qoşulmuş günəşin rəmzi olan çarxlı araba .Yunan mifologiyasında tanrılarından - Feb Poseydon atla , Demetra at başlı , Persefona ağ atlı , Ares ( Mars) , Dionis , Pluton , Afina , Afrodita , Kronos , ov ilahəsi Diana da at üzərində təsvir edilib . Mifik atı oğurlayanlar – Laomedon , Herakl Billerofon olub . Axillesin atı Ksantos insan səsli olub . Roma , Kelt , Qall , Çin ,Yapon mifologiyasında da atın xüsusi yeri var .

Skandinav mifologiyasında Odinin səkkiz ayaqlı atından bəhs edilir. Sibir və Altay Şamanları atın ruhunu qovaraq onunla bərabər dünyalar arası səhayətə çıxırlar.

Günəş tanrısı Mitranın çarxa qoşulmuş atları ağ rəngdə olub. Buddizm , İnduizm Daosizmdə ağ , qanadlı atlardan söhbət gedir . Bibliyada İlya peyğəmbər çarxlı arabaya qoşulmuş alovlu atlarla göy üzünə çıxmışdı . Xristianlıqda günəşin , cəsurluğun , ədalətin rəmzi sayılıb .

*At* müqəddəs Georginin , Martinin , Qubertin Yevstaxın , Mavrikin , Apostol İakovun ,Viktorun , Aidananın , Şotlandiyanın Apostolu Kolumbun, vəhşi atların parçaladığı İppolitin atributu olub . At İslamda var dövlət və zənginlik rəmzi olub.

Məhəmməd peyğəmbər meraca *burak * adlı , qadın simalı atla qalxdı.Horse *at* ( İngilis d . ) deməkdir .*At* günəşin rəmzi - Horos *hor* tanrı , günəş , gök tanrsı . *Kon* –Rus və Serb dilində günəş rəmzi olan *At* deməkdir. Kazaxlar günəşə *kün*,Çexlər isə ata * kün * deyir . Özbəklər ata **ot deyir , bizdə isə * ot-od * həm də * alov-od * deməkdir .

İndoneziyalılar ata *kudo*, Perslər də tanrıya *xuda-xudo * deyir . Yaran suvar-ləzgilərin yaz gecə gündüz bərabərliyində 22 martda keçirdiyi günəş bayramıdır.Yar ləzgi dilində - qırmızı gözəl şəfəq , sevgili , sevimli deməkdir və kalendar aylarından birinin mart ayının adıdır . Yavan dilində günəş rəmzi olan at *yaran* adlanır.

Armud - Homerin yazdığına görə armud böyük tanrıçalar *Gera*, Afrodita\Venera , Pomonun rəmzi olub . Homer eyni zamanda *Odisseya*da armudun Pers çarının baxçasında bitdiyi və Pelopennes adasının *armudlar ölkəsi * olduğu haqqında yazıb.

Pavsaninin yazdığına görə Miken və Turinfdə Geranın heykəli armud ağacından yonulubmuş . Çində armud ağacı çox yaşadığı üçün uzunömürlülüyün simvolu olub . Armudun görkəmi qadın bədəninin formasını xatırlatdığı üçün qadın , ana simvolu hesab edilir . Huqo Trimberqskinin alleqoriyalarında (1290) armud ağacı bütün insanlığın anası Həvva kimi təsvir edilib.

Körte Macar dilində , *qruşa* Rus və Ukrain dilində armud deməkdir . ( Bolqar , Makedon d . * kruüa*, Bosna , Xorvat və Serb dilində *kruşka*, Litva dilində * kriause*, Slovak və Sloven d . * hruska*, Polyakc d . *gruzska*, Çex dilində *hruşka* İndoneziya , Malay Latın dillərində isə *pir* deyilir . )

Çünəş nə qədər bizə əzizdirsə çiçəklər , bitkilər də o qədər əziz və həyatımız üçün vacibdir . Çünki çiçəklər , əksər bitkilər demək olar ki , günəşli fəsillərdə yarpaqlayar çiçəkləyər.

Çiçəklər , bitkilər yalnız göz oxşamaq və ya həyat üçün vacib olan oksigen mənbəyi deyil . O həm də şəfavericidir . Olduğu yerdə sevinc hissi yaradır . Həm ayrı - ayrı insanların , həm də xalqların həyatında vacib rol oynayıb

Bəziləri xəstəlikləri müalicə edib,bəziləri pis gözlərdən qoruyub , bəziləri altarları bəzəyib , insanları bu günə qədər aclıqdan qoruyub , ətrafımızı gözəlləşdirib , ömrümüzü uzadıb və s

Əfsanələrə görə çiçəklər yerdə tanrıların qanından yaranıb və Tanrı ən gözəl çiçəkləri ilk dəfə cənnətdə yaradıb.Bəlkə elə ona görə bitkilər bu qədər şəfavericidir .

Qarğı – ( Dilimizdə olan ən arxaik sözlərdəndir ) Qədim Misirdə Çar hakimiyyəti emblemidir , Nilin məhsuldarlığının simvoludur . Xristianlıqda isə itaətin , ədalətin simvoludur .

Şərqi xristianlıqda qamış , liliya , palıd yarpağından ibarət üçlük rəmzi vardır - qarğı insanın zəifliyini ehtiva edir , dirilmənin simvolu liliya , güc rəmzi olan palıd yarpağı .

Yunan mif . qarğı odla bağlıdır.Prometey tanrılardan oğurladığı odu qarğının boşluğunda insanlara çatdırıb .Eyni zamanda tanrı Panın emblemi , musiqi və harmoniyanın atributudur Mifologiyada qarğıdan nəfəsli alətlər hazırlanması haqqında məlumatlar var.

Qarğının sürətlə böyüməsi inkişafın simvoludur həm də İoan Krestitelin emblemidir . Vall d . qarğıya *cyrs * , Latın d . * harundinem * deyilir .

Qarğıdalı - əsasən Hindu mif . bu bitki haqqında çox əfsanələr var . 55 000 min ildən çox yaşı olan qarğıdalı tanrıların insanlara hədiyyəsi sayılır . Məhsuldarlıq rəmzi hesab edilən qarğıdalıdan hindular ildə 4 dəfə məhsul alırlar .

Avropa və Aralıq dənizi sahili sivilizasiyalarda qarğıdalı Böyük Ananı təmsil edir . Bolluğun məhsuldarlığnı sülhün , Yerin həyatverici gücünün simvoludur .

Qarğıdalı İngilis , Vall d. * corn * , Bolqar d. * Çareviça * , İrland d . * arbhar * ( bizim dildə işlədilən dənli bitki olan arpa sözünə bənzəyir ) , İsland d . * korn * , adlanır və s
Qorisvet ( Rus dilində ) Latın d.

Adonis Vernalis . Bu çiçək qışın son günlərində açır.Sarı alov , günəş rəngli çiçəklər ağ qar üzərinə işıq saçan alovlara bənzədiyi üçün Qorisvet adlanıb.

Yunan əfsanələrinə görə vicdanı çirklənmiş Mirra tanrılara yalvraraq *Mirra*ağacına çevrilir. Ağacın çatlamış gövdəsindən Adonis doğulur.Afrodita Adonisi yeraltı dünyaya Persefonanın onu tərbiyə etməsi üçün göndərir.

Adonis gənc oğlan olduqda Persefona onu çox istədiyi üçün buraxmaq istəmir.Afrodita yardım üçün Zevsə müraciət edir və Zevsin qərarı ilə Adonis 3 il Persefonanın 3 il isə Afroditanın yanında qadıqdan sonra harda qalmaq qərarını özü verəcəkdi . Adonis boş vaxlarını Afrodita ilə keçirdiyi üçün Persefona qısqanaraq tanrı Aresə müraciət edir.

Ares isə vəhşi qabana Çevrilərək Adonisi ölümcül yaralayır . Adonisin axan qanından alov rəngli çiçəklər , Afroditanın göz yaşlarından isə bəyaz rəngli anemon çiçəkləri bitir . Adonisin ruhu yeraltı dünyaya Persefonanın yanına qayıdır.

Afrodita yenidən Zevsə yalvarır ki Adonisə ilin müəyyən vaxtlarında Afrodita ilə görüşməsinə icazə versin . Zevsin icazəsi ilə qış fəslinin son günləri Adonis alov rəngli çiçək olaraq Afroditanın görüşünə gəlir.

Qərənfil - Karanfil latın d.Dianthus adlanır.Mənası ilahi çiçək ,tanrı Zevs çiçəyi deməkdir.Karl Linney bitkilərin klassifikasiyası zamanı Qərənfilin Dianthus adını yəni *tanrı çiçəyi* adını saxlamışdır.

Əfsanəyə görə tanrıça Artemida uğursuz keçmiş ovdan qayıdarkən çöldə bir musiqi çalan gənc çoban görür . Artemidanın ona baxdığını hiss etməyən çoban öz musiqisini ifa etməkdə davam edir.

Artemida çobanı bütün ov heyvanlarının ürküb qaçmasında təqsirləndirir və onun üzərinə atılaraq gözünü vurub çıxarır .Bu çılğın və səhv hərəkətini anlayan Artemida gəncin yerə tökülmüş gözünə baxır və həmin an o qırmızı qərənfilə çevrilir

Bu vaxtdan etibarən həmişə qırmızı qərənfillər nahaq tökülmüş qanı xatırladaraq haqsızlığın simvolu oldu .Qeyd etmək lazımdır ki , yalnız Qədim Yunanlarda qərənfil nahaq tökülmüş qanın rəmzi deyil , Fransada , eləcə də Azərbaycanda qanlı tarixi hadisələrlə bağlıdır və *od* , *alov* , *mübarizə* simvolu çiçəyidir .

Qərənfil çiçəyinə Alban d . *Qarafil* , İngilis , Nepal , İrland , İsland ,Yoruba ,Yavan , Haiti dilində *Karnation*, Bask d . *Krabelin* , Bolqar d . *Karamfil*, Bosna , Xorvat , Makedon ,Türk dillərində *Karanfil*, İtalyanca *Garofano*, Malta *Qronfila*, Çex , Slovak dilində *Karafiat*,Q alisiya , Portuqal dilində *Cravo* və s. deyilir.

Qranat ( Rus , Belarus və Ukrain dilində nar deməkdir ) - Aərbaycan d . nar. Günəşin , günəş tanrısının simvolu hesab edilir . Nar duqan - Nar doğan qədim türklərdə günəşin ölüb dirilməsinin bayramı .

21 dekabrda ölmüş günəş 25 dekabrda yenidən yüksəlməyə başlayaraq şər qaranlıq qüvvələrlə mübarizə aparır .Attis Adonis ,Mitra ,Osiris Qor,İsa kimi ölüb yenidən dirilən tanrıların , peyğəmbərlərin dirilmə günü keçirilən qədim türk bayramı . Həyatın qələbəsi günü .

Bolqar , Serb , Xorvatlar və Bosnalılar *Nar * , Macarlar *Granatalma* , Hollandlar *Granaatappel * , Datlar *Granataebl*, İslandlar *Granatepli* , İspanlar , Sebuan ., Filippinlilər və Haitidə yaşayanlar * Granada* , Latınlar *Granatabols* , Litvalilar *Qranatmedis*, Almanlar *Granatapfel*, Norveçlər *Granateple*, Polyaklar *Granat*, Portuqallar , Roma , Slovaklar və Çexlər * Qranatove jablko*, Fransızlar * Grenade*, İsveçlər *Granatapple*, Estonlar *Granatatoun*, Finlər *Granaattiomena* , Kazaxlar və Moğollar *Anar*, Özbəklər *Anor*, İqbo ,Yoruba , Xmonq , Laos və Yavanlılar *Pomegranate* deyir .

Qranatın böyük Dionisin qan damlasından yaranması haqda, Persefonanın nar dənəciyini udması və Kreontun oğlu Menekeyin qəbrində Nar ağacı bitməsi haqqında əfsanələr var.

Kardelen – Qardələn.Bu vaxtsız açan çiçək haqqında saysız hesabsız əfsanələr mövcuddur . Əfsanələrin birinə görə Adəm və Həvva Allah tərəfindən cənnətdən qovulduqda yerdə qış fəsli olub.

Soyuqdan ağlayan Həvvaya qar altındakı kardelenler acıyır bir neçəsi çiçəyə çevrilir.Bunu görən Həvvanın ürəyi açılır və Allahın onun günahını bağışlayacağına ümid edir.O vaxtdan qardələnlər ümidin simvolu sayılır.Qardələn haqqında Polyak ,Rumın ,Alman xalqlarının bir çox gözəl əfsanələri , hekayələri var.

Kardamon – * cənnət buğdası * adlanan bu bitki ( Hil - ədva , baharat ) hər zaman sevgi , yaradıcılıq , xoşbəxliklə əlaqəli olub . Müalicəvi xüsusiyyətlərində , hər zaman mətbəximizdə işlədiləməyə yeri olan hilin haqqında əsasən hind mif . çox sayda əfsanələr var .

Hindistanda kardamon haqqında yazılı tarixdən də əvvələ gedib çıxan məlumatlar var.Qədim Misirdə e .ə. 1550 – ci ildə hilin şəfaverici xüsusiyyətləri haqqında Eber papirusunda yazılı məlumat var.Şərqdə evdən gələn gələn kardamon ətri ev sahibinin qonaqpərvərliyini göstərərmiş Dünyanın əksər dillərində bu gözəl bitki kardamon kardamom , cardamon kimi tanınır və səslənir .

Krania (zoğal) - zoğal ağacının mifologiyada xüsusi yeri var . Taxtadan hazırlanmış Troya atı zoğal ağacından idi . Məhşur Qordi düyünü də zoğal ağacının qabığından düzəldilmişdi.

Hansı ki,kahinlərin proqnozlarına görə kim bu düyünü açsa bütün Asiyaya çarlıq edəcəkmiş . Əvvəllər əkinçi olmuş Frigiya çarı Qordinin hazırladığı düyünü Makedoniyalı İsgəndər açmağa cəhd etmədən qılıncı ilə kəsdi . O zaman kahinlər söylədi ki , bu adam Asiyaya diplomatiya ilə deyil qılıncı ilə sahib olacaq .

Krokus - zəfəran . Zəfəran Yunan dilində *sap* , sepheran isə ərəbcə *sarı * deməkdir . 4000 il əvvəl Krit adasında Knoss sarayının freskalarında zəfəranın rəsmi var.1500 il il əvvəl Misir tekstklərində zıfıranın şəfaverici xüsusiyyətləri haqqında yazılar bu gün də qalmaqdadır.

Şumer yazılarında İbn Sinanın yazılarında və bir sıra mənbələrdə zəfəranın ürək xəstəliklərində sinir xəstəliklərində vərəmdə hətta kişi potensiyasının azalmasında belə müalicəvi xüsusiyyətləri haqqında məlumatlar var . Bəlkə ona görə yunan d . * sap * , ərəb dilində * sarı * rəng mənasında işlədilən Krokus sözü ilə , Azərbaycan dilində Zəfəran sözünün arasında bir məna fərqi vardır . * Zəfəran * - Zəfər yəni *qələbə * və *An * . Zəfəran hər zaman imperatorlara , krallara , papalara verilən ən dəyərli hədiyyə olub .

Budda dünyasını dəyişdikdən sonra zəfəranla boyanmış geyimlə o biri dünyaya yola salındı . Zəfəranla boyanmış geyimləri , bəzədilmiş ayaqqabıları Midiya Persiya , Vavilon çarları geyinib.Çində zəfəranla boyanmış paltarı yalnız imperator geyinə bilib.Digərlərinə icazə verilməyib .

Solomon,Homer və Hippokratın yazılarında zəfəran haqda bir çox məlumatlar var . Əfsanəyə görə Tanrı Merkurinin ( bəzən də Hermes yazılır ) Krokus adlı dostu olub.Bir gün Merkuri disk atarkən dostu Krokusa dəyib və onun tökülmüş qanından zəfəran çiçəkləri bitib. Sübh tanrıçası Eos qızılı sarı rəngdə zəfəran çiçəyi ilə boyanmış paltar geyinərmiş.

Bəzi əfsanələrdə isə bu gözəl çiçəyə Göy qurşağının övladları da deyilir . Zəfəranın vətəni Kəşmir şəhəri sayılır . Əfsanəyə görə Kəşmirə zəfəranı göylərdən Büxur ( tüstülü dağ ) dağından Arxat Nimaqun gətirib .Kök – bitkinin , ağacın yaşaması və qidalanması üçün yerə bağlanan hissəsidir .

Qədimdə də dünya həyat ağacını göy - gök , tanrısal , ruhsal aləmlə bağlı olan tacı , koronası , bu yaşadığımız həyatı ifadə edən gövdəsi və yeraltı aləmlə bağlı olan güclü kökləri ilə təsvir edərdilər . Kök yalnız ağacda bitkidə deyil nəsildə ,cinsdə xalqda millətdə də var.

Kök yalnız dərində ,yeraltında olmaq mənasında deyil , kök həm də təməldir , başlanğıcdır ( Soy kök deyilən anlam )Saçımızın,dişimizi dırnağımızın,snirlərimizin,hər bir orqanımızın da bədənə bağlı olan kökü var .

Kök sözü Belarus dilində * koran * , Bolqar , Makedon , Serb , Slovak , Çex və Rus dilində* koren* , Bosna , Xorvat dilində * korijen* , Macar dilində *gyöker* , Polyak d . * korzen * , İndoneziya dilində * akar* , latınca *ra*dix və bir çox dillərdə *ra*iz ,*ra*sin deyilir .

İris çiçəyi – milyon illərdir təbiətdə bitir . Florensiyanın rəmzi olan İris haqqında ən dəqiq mənbə 4000 il yaşı olan freskalarda vardır . Florensiya çiçəklənən deməkdir.

İris gecələri sahildə kiçik mayaklar kimi parlayaraq dənizçilərə yol göstərirmiş.Tanrıça İrida bir dəfə göy qurşağı üzərində yerə enibmiş.O zamandan göy qurşağının hissəciklərindən yaranan çiçəklər elə göy qurşağı kimi rəngarəng çiçəklər açır .

Gerbera çiçəyi-Gerba meşə nimfası , insanların diqqətini çox çəkməmək üçün gözəl bir çiçəyə çevrilməsi üçün dua edib və tanrı onu günəş rəngli Gerbera çiçəyinə çevirib.Geran çiçəyinə durna çiçəyi də deyirlər.Avropaya xvıı-ci əsrdə gələn çiçəklə əlaqəli çox miflər yaranıb .

Yunanca Geranios durna deməkdir . Əfsanəyə görə göydən uçan durnalardan biri yerə düşür və ölür . Durnanın göz yaşı torpağa düşür , ondan isə Geran çiçəkləri bitir . İnanclara görə Geran çiçəkləri olan yerə ilan gəlmir . Ona görə də bu çiçəkləri baxçalarda , həyətlərdə çox əkirlər .

Xarı bülbül - Şuşanın simvoludur , Ağabəyim ağa ilə bağlı kövrək bir tarixçəsi olan və orxideya növündən olan , Antraktidan başqa dünyanın hər yerində bitən çiçəkdir .

Orxideyalar bülbül , arı , başmaq , dodaq , balerina , çağa , göyərçin və s . görkəmlərdə ləçəklərə malik olan gözəl bir çiçəkdir . E .ə . ( bəzi müəlliflər orxideyanın 80 milyon yaşı olduğunu deyir ) də tanınmış olan bu gözəl çiçəklər haqqında həm şəfaverici həm magik,həm də mifik xüsusiyyətlərinə görə müxtəlif əfsanələr var.

Bəzi əfsanələrə görə orxideyalar parçalanmış göy qurşağının hissəcikləridir .Digər əfsanələrə görə isə * Veneranın başmaqları*dır . Veneranın başmaqları adlanan Orxideyaya Cypripedium – Cyprus deyilir ki , bu söz Kipr adasının adından götürülüb və tanrıça Veneranın vətəni Kipr adası hesab edilir .

Xurma ( kar-alyok) narıncı , qırmızı , sarı rəngləri ilə günəşin rəmzi sayılır.

Çinlilər xurmanı sevinc meyvəsi və tanrıların yediyi ilk qida olaraq hesab edirlər . Yaponlar isə xurmanı qələbə rəmzi və günəş meyvəsi hesab edir .
Xurma ( Finik palması ) - günəş başlanğıclı , qələbənin , ölməzliyin , uzunömürlülüyün simvolu sayılan həyat ağacıdır.

Əgər təsvir edilən palma meyvəsizdirsə kişi , üstündə meyvəsi olarsa qadın başlanğıcı simvoludur . Azərbaycan , Ərəb , Türk , Əfqan , Gürcü , Pers və s dillərdə elə Xurma . Latın d . isə * diospiros * adlanır . Yəni * Tanrı qidası * , * Tanrı Meyvəsi * . Dios yunan dilində * İlahi * və ya * Tanrısal * , Piren isə * Xurma tumu * deməkdir .
Xrizantema - payız fəslinin çariçası . Əfsanəyə görə çox-çox nəhəg qara əjdaha günəşi insanlardan almaq , oğurlamaq istəyib.

Əjdaha günəşi almaq istəyərkən pəncələrini günəş yandırıb və hirslənən vəhşi alovlu şarı ayaqlamağa,dağıtmağa başlayıb.Günəş tərəfindən əjdaha məhv edilib .Eyni zamanda günəş qığılcımları yerə düşüb və onlardan yer üzündə xrizantema çiçəkləri bitib.

Bu çiçəyin qədim günəş ölkəsi Yaponiyanın dövlət emblemində və pullarında rəsmi həkk edilib Dövlətin ən ali mükafatı xrizantema ordenidir.Gün doğan ölkə Yaponiyada xrizantema bayramı keçirilir .

Bu bayram zamanı keçirilən ritualda həyat yolunu və həyatın mənasını düşünərək,çiçəyin hər rəng çalarından xoşlanmaq lazımdır . Xrizantema Latın d qızıl çiçək deməkdir .


Firəngiz Rüstəmova
скачать dle 10.6фильмы бесплатно

Daha tez məlumatlanmaq üçün yeni Facebook səhifəmizi

REKLAM
RƏYLƏR

RƏY YAZIN

Manşet

TİTULLAR VƏ ADLARDA HOR SİVİLİZASİYASININ İZLƏRİ

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU

#Maraqlı

Yer üzərində yaşayan canlılar

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU

Manşet / #Ədəbiyyat

Cavid Fərzəli

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU








ƏN ÇOX OXUNAN

kiosk.com.az tap az турбо аз tap.az qab qacaq turbo az oxu az oxu az xeberler www oxu xabaraz новости азербайджана mp3 yukle big az azeri bass indir yukle mp3 mp3 milli az son xeberler xabaraz radikal müxalifət milli.az Azərbaycan xəbərləri dünya xəbərləri aktual hadisələr bu günün xəbərləri BiG.Az - Böyük Azərbaycan en son xeberler Azerbaycan xeberleri 2017 müsavat siyasət iqtisadiyyat azərbaycan hadisə son xəbər dağlıq qarabağ gündəm qəzet ilham əliyev Bakı haqqin az новости ильхам алиев haqqin az азербайджан объявления интим услуг в баку погода в баку hava haqqinda melumat day az day.az Azərbaycandan və dünyadan xəbərlər - Qafqazinfo.az qafqazinfo minimum əmək haqqı 2018 anar nagilbaz porno anar nagilbaz video anar nagilbaz Xəbərlər Araşdırma Müsahibələr Reportajlar Xəbərlər Gündəm Hadisə Siyasət Cəmiyyət İqtisadiyyat İdman Dünya Video Maqazin Müsahibə Media Araşdırma Maraqlı Mədəniyyət Gülən Təhlükə Bank Biznes Enerji Əmlak Tender Vakansiya namiq caniyev a24az niyə quran onun üçün müqəddəs deyil anar nağılbazın video a 24 a24.az Yenicag.Az son dəqiqə ən son xəbər xəbər xəbəri xəbərləri yenicag yeniçağ gündüz kərimov vüqar zifəroğlu qarabag roma canli yayim yenicag zakirə zakirqızı basqın Azərbaycan Aşkın Niderlandın ofisinə bildirib şəhərində Haaqa təşkilatının diaspor Diasporrəhbəri həmçinin Afrin aparılır edilib Hazırda araşdırma əməliyyatından millətindən ardıcıl spy satellite destroyed eu doner kebab north korea missile hit own city arzu nağıyev axar/az axar.az lentaz lent az xabaraz musavat.az xeberler musavat iqtidar 134 nomreli 134 mekteb məktəb nömrəli olay bilmir söyləyir edirəm deyir bilmirəm söylədiyi xəstəsən Yaşamağa davam bilir qollarımı əməlinə qazandırmaq istəyib məktəbli deyən kəsirəm Bunları Cavidan Anasının sinif xarakterli hərəkətləri cinayət oxuyan zorakılıq aidiyyatlı bağlı orqanlara şikayət şəhər daxil hadisə vermis naziri müdafiə Dadaş Rzayevin nəvəsidir prokurorluğunda bağlı Təhsil sinfində hüquq hadisə yayıb olmuş oxuyan cinayət mühafizə əlaqədə yerləşən ayının otağında dekabr cinsi geyinmə soyunub idman zalının