Firuz Mustafa:"Dünya ədəbi prosesini izləmədən yaxşı əsər yazmaq olmaz"



Firuz Mustafa:"Dünya ədəbi prosesini izləmədən yaxşı əsər yazmaq olmaz"

İranda yaşayan tərcüməçi Kiyoumərs Nəzamian yazıçı-filosof Firuz Mustafadan müsahibə almışdır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Nəzmian indiyəcən Firuz Mustafanın iki əsərini (“Çardaqda zirzəmi” və “Marian çökəkliyi” pyeslərini) fars dilinə tərcümə etmişdir.

Biz həmin müsahibəni təqdim edirik.

 
Firuz Mustafa: “Hesab edirəm ki, əksər qəhrəmanlarım həmişə haqqın, adalətin yanındadır”
 

Görkəmli Azərbaycan filosof-dramaturqu Firuz MUSTAFA ilə müsahibə

Zəruri qeyd:

Firuz Mustаfа 18 fеvrаl 1952-ci il tаriхdə Аzərbаycаn Rеspubliкаsı Gədəbəy rаyоnunun İsаlı кəndində ziyаlı аiləsində аnаdаn оlmuşdur. 1975-ci ildə Аzərbaycan Pedaqoji Universitetin filоlоgiyа fакültəsini bitirmiş, 1975-1977-ci illərdə təyinаt üzrə Sааtlı rаyоnundа müəllim işləmişdir. Firuz Mustаfа 1977-1978-ci illərdə hərbi хidmətdə оlmuş, tank komandiri olmuş, ordudan zabit kimi tərxis edilmişdir. O, Аz.TV-də müхbir, “Аzərbаycаn gəncləri” qəzеtində хüsusi müхbir kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1985-ci ildə fəlsəfə üzrə nаmizədliк, 1992-ci ildə dокtоrluq dissеrtаsiyаsı müdаfiə еtmişdir. Firuz Mustаfаnın onlarla еlmi və bədii кitаbı nəşr еdilmiş, ssеnаriləri əsаsındа bir çox filmlər çəкilmişdir. Əsərləri хаrici dillərə tərcümə еdilmişdir. О, bir sira xarici filоsоf, şair və yаzıçılаrın əsərlərini (N.Bеrdyаyеv, F.Nitsşе, S.Yesenin, A. Blok, V.Şuкşin və s), hаbеlə “Putin. Birinci şəхsdən” кitаbını Аzərbаycаn dilinə tərcümə еtmişdir. Firuz Mustаfа 40-dan çox kitabın müəllifidir. Uzun illər Az.Tv-də “İlğım” və “İdrak” verilişlərinin müəllifi və aparıcısı olmuşdur. Onlarla pyеsi müхtəlif dövlət tеаtrlаrındа tаmаşаyа qоyulmuşdur.

 
-Firuz müəllim, suzi Azarbaycanda  böyük dramaturq kimi taniyırlar. Axı 40 pyes yazmag sadə bir iş deyildir. İstərdim ki, bir qədər Sizin geniş dramaturji fəaliyyətiniz barədə danışaq.

 
- Təşəkkür edirəm. Çalışaram ki, dost və qardaş ölkənin oxucularına ətraflı informasiya verim.


-Teatrla bağlı ilk təəssüratınız necədir?


-Mənim ilk ixtisasım ədəbiyyatdır, filologiyadır. Amma sonralar fəlsəfə ilə məşğul olmuşam, filosofam,  bu elm üzrə doktoram.Dediyim odur ki, həm ədəbiyyat, həm də fəlsəfə mənə doğmadır. İndi də hər iki sahə üzrə paralel yaradıcılıq işləri aparıram.Mənim atam ədəbiyyat müəllimi olub. Ona görə də gözümü açandan evimizdə çoxlu kitablar görmüşəm. Bu kitablar arasında klassik dramaturqların əsərləri də az deyildi. Doğma ata evində mizin üstündə bu gün yenə o kitabların çoxunu görmək olar. Bunlar Şekspirin, Molyerin, Ostroxskinin, Çexovun, Axundovun, Cabbarlının dramlarıdır. Beləliklə, mənim dramaturgiya ilə ilk tanışlığım kitablardan başlayıb.Sonralar mən uzun illər televiziyada verilişlər aparmışam. Ssenarilər (televiziya verilişləri) yazmışam. Televiziya və radio üçün kiçik pyeslər (səhnəciklər) qələmə almışam.
İlk pyeslərimi çox uşaq, gənc olarkən yazmışam. Amma onları üzə çıxarmadım heç vaxt.
Nəhayət, düz 20 il bundan öncə (1996-cı ildə) yazdığım pyeslərdən birini o vaxtkı Gənclər teatrına təqdim etdim. Baş rejisssor mərhum Hüseynağa Atakişiyev pyesi çox bəyəndi və bir il sonra “Ağıllı adam” adlı əsər səhnəyə yol aldı.
Bundan sonra keçən illər ərzində mənim həmin teatrda 6 ya 7 pyesim oynanıldı.Ötən illər ərzində onlarla pyesim rus, azərbaycan, ləzgi dillərində oynanılıb.Mən çalışıram ki, dramlarımın həm də fəlsəfi yükü olsun. Əslində son yüz ilin böyük dramaturqlarının əksəriyyəti həm də peşəkar filosof olublar. Məsələn, Sartr, Kamyu, İonesku, Bakket, Pinter və digərləri.Amma dramda yalançı-saxta-süni “fəlsəfəçilik” etmək yox, dramlara fəlsəfi vüsət, fəlsəfi fikir, fəlsəfi yük gətirmək lazımdır.


-Yaradıcılığa ilk dəfə şeirlə başlamısız, yoxsa...
 

Qəribədir ki, ilk ciddi yaradıcılığa mən dramla başlamışam. Bu, kənd məişətindən götürülmüş kiçik həcmli bir yazı idi. O yazı məndə indiyəcən qalır. Sonralar çoxlu poeziya (şeir) və nəsr əsərləri, roman və hekayələr yazmışam.


-Azərbaycan teatrlarında daha çox hansı janrlara müraciət olunur?
 

Azərbaycan teatrlarında daim inkişaf və axtarışlar olub.Bu gün də bu inkişaf getməkdədir.Bizim teatrlarda daha çox komediya və realist dramlar yaxşı gedir.Yəni bu indiki mürəkkəb, kədərli aləmdə tamaşaçılar daha çox gülmək, şənlənmək istəyir. Bu da təbiidir məncə.Absurd, modern əsərlərə nisbətən az müraciət olunur. Məncə bu əsərlərin də öz zamanı gələcək.


-Qəbul edirsiz ki, Azərbaycan teatrı modern bir teatrdır?


-Azərbaycan teatrı klassik və modern detalları, cərəyanları, baxışları özündə cəmləşdirib.

-Amma Sizin dramaturgiya modern bir dramaturgiyadır, əsərlərinizdə Qərb dramaturgiyasına yaxın bir ruh duyulur.


-Bəli, mənə çox zaman deyirlər ki, dramlarımda Qərb dramaturqları ilə çoxlu paralel, ortaq düşüncə xəttləri var. Amma düzünü deyim ki, mən öz yolumla gedirəm. Mən kimsəyə bənzəmək istəmirəm. Amma bu doğrudur ki, indi bütün dünyanın ortaq problemləri, dərdləri, qayğıları vardır. Dünyadakı siyasi sistemlər müxtəlif, fərqli  olsa da insanlar bir-birindən çox da fərqlənmir. Bütün dünyanın adamları sevir, qəmlənir, nifrət edir, sevinir. Bu dünyada hamı xoşbəxtliyə can atır. Elə mən də bu dediklərimi yazmağa, ifadə etməyə çalışıram. Bu mənada mənim əsərlərimin bir çox qəhrəmanları bütün dünyanın qəhrəmanları hesab oluna bilər.
Belə hesab edirəm ki, mən özüm və mənim əksər qəhrəmanlarım həmişə haqqın, adalətin yanında olmuşuq.


-Öz pyeslərinizin əsas mahiyyəti, başlıca prinsipləri barədə nə deyə bilərsiz?


-Bu barədə tamaşaçılar daha dəqiq fikir deyə bilər.
 

-Müraciət etdiyiniz dram janrlarından hansı sizə daha doğma və yaxındır?

 
-Bizdə daha çox komediya və çiddi dramlar sevilir. Əlbəttə, mənə bütün janrlar doğmadır. Və demək olar ki, janrların hamısına müraciət etmişəm. Amma belə hesab edirəm ki, mənim yaradıcılığımda absurd janr xususi yer tutur. Bizdə bu janra müraciət edən demək olar ki, yoxdur. Özümü o cərgəyə qatmıram təbii...

 
-İlk absurd əsəriniz hansıdır?
 

-Mənim ilk tamaşaya qoyulan əsərim- “Ağıllı adam”, dediyim kimi absurd, sürreal bir dramdır. Bu dramda qəhrəmanlar ağıllılıqla dəliliyin sərhəddini (səddini) keçə bilmirlər. Ona görə də tamaşaçı az qala sona qədər kimin dəli, kimin ağıllı olduğunu müəyyən edə bilmir.


-Siz yaradıcılığınıza hansısa dramaturqun təsir etdiyini deyə bilərsizmi?

 -Mən konkret hansısa dramaturqun adını çəkə bilmərəm. Mənim yaradıcılığıma  dünya ədəbiyyatının bütün möhtəşəm nümunələri- həm Qərb, həm də Şərq yazıçılarının əsərləri təsir göstərib. Dünya ədəbi prosesini izləmədən yaxşı əsər yazmaq olmaz.

 
 -Əsərlərinizi hansı teatrlarda görmək istərdiz?


Mən istərdim ki, pyeslərim bütün dünya teatrlarında tamaşaya qoyulsun. Axı mən bu əsərlərdə dünyanın, bu dünyadakı insanların problemlərini qələmə almışam.


-Bu pyeslərin təsir dairəsi haqda nə deyə bilərsiz?


-Bu pyeslərin mövzusunu mənə həyat özü verir.
Həyat özü ən maraqlı dramdır. Sadəcə, onu qələmə almaq lazımdır. Bunu qələmə almaq üçünsə həyata yaxından bələd olmaq lazımdır. Təəssüf ki, bir çox yazıçılar həyatı, dövrü, zamanı lazımınca duyub qiymətləndirə bilmirlər. Ən böyük müəllim də elə həyatın özüdür.


-Bər qədər də əsərlərinizin yaranış , yazılma prosesindən danışın.


 
Mən adətən, əsəri əvvəlcə fikrimdə, beynimdə bişirib sonra miz (stol) atxasına keçirəm. Çox sürətlə yazıram. Bəzən bir neçə gün fasiləsiz işləyirəm. Çox az yatıram. Bəzənsə  günlərlə yatmıram. Elə də olur ki, bir əsəri bir neçə variantda yazıram. Məsələn “Safarı” pyesini üç variantda, “Bəyaz kölgələr və ya Tufandan sonra” pyesini yeddi dəfə işləmişəm, yəni yeddi variant var.Çalışıram ki, yazdığım əsərlərin təkcə məzmunu deyil, elə janrı, forması, süjeti, texniki imkanları da yeni olsun, orijinal olsun.

 
-Yazdıqlarınız Sizi qane edirmi?

 
-Mənim əksər pyeslərim teatrsevərlər tərəfindən maraqla qarşılanıb.


-Pyeslərinizin əsas qəhrəmanları kimdir?

-Dediyim kimi, mən pyeslərimdə çalışıram ki, dünyanın “simasını”, “sifətini” verəm, təsvir edəm. Təbii ki, dramların bir çoxu məhz bizim öz soydaşlarımızdır. Amma bildiyiniz kimi, absurd janrda yazılan əsərlərdə qəhrəmanlar milli kəslərdən daha çox, adətən “kosmopolit” şəxslər olur. Təbii ki, mənim əksər əsərlərimdə milli və bəşəri olan adam birləşir, yəni ki, vəhdət təşkil edir.


-Özünüzün hansı əsərinizi daha çox sevirsiz?

 
-Mən yazdıqlarımın hamısını sevirəm. Yazıçı üçün əsər də övlad kimidir; axı övladlar arasında fərq qoymaq olmur.Amma nədənsə “Ağıllı adam” pyesimə verilən quruluş daha çox yadımda qalıb. Bu, bəlkə ona görədir ki, o, mənim tamaşaya qoyulan ilk əsərimdir.


-Özünüzün yarardığınız hansı personaja, obraza bənzəmək istərdiz?


 
-Özümə tam oxşayan konkret xarakterik obraz yoxdur. Mənə elə gəlir ki, hər obrazda mənim xarakterimdən nəsə -az və ya çox dərəcədə var. Mən nədənsə özümü daim yalanla, riya ilə, təcavüzlə, tərbiyəsizliklə, istibdadla, şərlə mübarizə aparan qəhrəmanlarımın tərəfində hiss edirəm.

-Ən böyük arzunuz nədir?

-Arzularım çoxdur.

Qlobal arzum budur ki, bütün dünyada əmniyyət, sülh, barış olsun.Özümə arzum budur ki, sağlam ömür sürüm.Əsərlərimə arzum budur ki, onların dünya teatrlarının səhnəsindən sorağı gəlsin.
Sizə də arzum budur ki, bütün arzularınız çin olsun, ürəyinizdəki bütün istəklər həyata keçsin.


-Təşəkkür edirəm.


Müsahibəni götürdü: Kiyoumərs Nəzamianскачать dle 10.6фильмы бесплатно


Daha tez məlumatlanmaq üçün yeni Facebook səhifəmizi