Bizi izləməyi unutmayın

#Dünya

Tanış olun: Laxluxlar-ARAŞDIRMA

17-05-2019, 17:23 | 1322 dəfə baxılıb.

Laxluxlar qədim zamanlardan bəri Kürdistan deyilən coğrafi bölgədə yaşayan yəhudilərə deyilir. Bir çox tarixi ədəbiyyatda bu etnosu Kürdüstan yəhudiləri də adlandırılır. Daha öncə onlara Assuriya yəhudiləri deyilirdi. Mədəniyyətləri və geyim tərzləri müsəlman kürdlərə bənzəyirlər. Dilləri Yəhudi-aramey ləhcəsidir. Cənubi Azərbaycanda Azərbaycan türkcəsində danışırlar. Laxluxlar öz dillərini "lişna yeudiya" ("Yəhudi dili") adlandırırlar.
«Lixlux» ivritcə palçıq, kir, pas anlamındadır. Bu adlandırma guya onların təmiz qanlı yəhudi olmadıqları ilə bağlıdır. Hələlik bu hipoteza öz təsdiqini tapmayıb.
Laxluxlar özlərini "Srel" adlandırırlar. Bu da İsrail sözünün təhrif biçimidir. Çox vədə özlərinə "anşey Tarqum" — "Tarqum xalqı" da deyirlər.
Ərəblər onları "Cəbəli" - dağlı adlandırırlar. Farslar da təxminən həmin anlamda qaraçı laxluxlara "Kuhli" deyirlər.
Laxluxlar İraq Kürdistanında 20 min, Süleymaniyyədə 2, 3 min, Zaxa, Akra və Ərbildə 3,2 min, Kərkükdə 4 min, Xanakində 2,8 min, İran Kürdistanında 12 min (Sənəndəc, Səkkiz, Kərənd), Qərbi Azərbaycan ostanında (Urmiya, Miyanduab) 500 nəfər, Türkiyədə (Urfa) 11 cəmiyyət, Suriyada (Qamışlı) 2 min nəfər olaraq yaşayırlar.
Bunlardan başqa laxluxlar Azərbaycanda (Bakı) və Gürxcüstanda (Tbilisi) az miqdarda siyahıya alınıb. 1951-ci ildə Tbilisinin laxluxlarının bir çoxu Stalinin əmri ilə Sibir və Qazaxstana köçürüldülər. Sürgün olunan kürdlərin hamısının pasportuna xalq düşməni möhürü vuruldu.
Laxluxlara qaraçıların arasında da rast gəlinir.
Laxluxlar 1950-ci illərdən başlayaraq İsrailə edilən köçlərə qədər qapalı bir toplum olaraq dövran sürdülər.
Etnik tarixləri haqqında müxtəlif mülahizələr var. İnanışa görə, bizim eradan əvvəl VIII əsrdə assuriyalıların İsraili fəth etməsiylə Kürdistan bölgəsinə yerləşən İsrailoğulları bir müddət sonra Assuriyanın paytaxtına yerləşdirildilər.[ Encyclopedia Judaica'da Roth C s. 1296-1299 (Keter: Jerusalem 1972)] Bizim eradan əvvəl 1 əsrdə paytaxtı Arbəla (Ərbil) olan Adiabene sülaləsi yəhudiliyə keçdi.[ Encyclopaedia Judaica'da "Irbil/Arbil" məqaləsi] Orta Çağın yəhudi əslli səyyahları olan Tudelalı Benyəmin və Reqensburqlu Pethahiahın xatıratlarına görə XII əsrdə bölgədə 100 civarında yəhudilərə aid yaşayış məntəqəsi və xeyli miqdarda yəhudi vardı. Ayrıca Tudelalı Benyəmin o dönəmin İran hökmdarına meydan oxuyan məsihvari lideri David Alroydan və onun yəhudiləri Qüdsə geri götürmə planlarından bəhs edir. Bu səyyahlar Kürdistan yəhudilərinin ticari və ruhani mərkəzi olan Mosulda varlı yəhudi camaatından da söhbət açır. Səlibçi səfərlərindən qorxan Suriya və Fələstindəki yəhudilər Babil və Kürdistana qaçdılar. Bu sıralarda Mosul yəhudilərin idarəsindəydi. [Ora Schwartz-Be'eri, The Jews of Kurdistan: Daily Life, Customs, Arts and Crafts, UPNE publishers, 2000, s.26]
1590 və 1670-ci illər arasında yaşayan və ravvin Samuel Barzaninin qızı olan Asenath Barzani Tora, Talmud və Kabala bilgisi sayəsində məşhurluq qazandı və yəşivada müəllimlik edən ərinin ölümüylə Tora mövzusunda baş müəllim elan edildi. Beləcə adına qadınlar üçün söylənən "Talmud alimi" anlamına gələn tannait ünvanı əlavə edildi; Tanrının gizli adlarını bildiyi zənn edilir. [Sally Berkovic, Straight Talk: My Dilemma As an Orthodox Jewish Woman, KTAV Publishing House, 1999, s.226] Tannait Asenath ayrıca yazdığı şeirləri və İbrani dili üzərinə apardığı araşdırmalarıyla da tanınır. Asenathın şeirləri qadın əliylə yazılmış ilk modern İbranicə əsərlərin nadir örnəklərindəndir. [Shirley Kaufamn, Galit Hasan-Rokem, Tamar Hess, Hebrew Feminist Poems from Antiquity to the Present: A Bilingual Anthology, Feminist Press, 1999, s.7,9]
Alikuşdakı peyğəmbər Nahumun, Nabi Yunisdəki peyğəmbər Yonanın və Kərkükdəki peyğəmbər Danyalın türbələri İraqdakı ən önəmli yəhudi məbədləridir. Ayrıca peyğəmbər İlyasın ziyarət etdiyinə inanılan mağaralar da laxluxlar üçün önəmli məkanlardır.

Ənvər Çingizoğlu


Analoq.az
скачать dle 10.6фильмы бесплатно

Daha tez məlumatlanmaq üçün yeni Facebook səhifəmizi

REKLAM
RƏYLƏR

RƏY YAZIN

#İqtisadiyyat

Dünyanın ən tanınmış yəhudiləri

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU

#Mədəniyyət / Manşet

Tanış olun: Çinin milyarder övladları

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU

#İqtisadiyyat

Azərbaycanda döyüşmək istəyən yəhudi

Müəllif hüquqları qorunur.
ƏTRAFLI OXU








ƏN ÇOX OXUNAN

kiosk.com.az tap az турбо аз tap.az qab qacaq turbo az oxu az oxu az xeberler www oxu xabaraz новости азербайджана mp3 yukle big az azeri bass indir yukle mp3 mp3 milli az son xeberler xabaraz radikal müxalifət milli.az Azərbaycan xəbərləri dünya xəbərləri aktual hadisələr bu günün xəbərləri BiG.Az - Böyük Azərbaycan en son xeberler Azerbaycan xeberleri 2017 müsavat siyasət iqtisadiyyat azərbaycan hadisə son xəbər dağlıq qarabağ gündəm qəzet ilham əliyev Bakı haqqin az новости ильхам алиев haqqin az азербайджан объявления интим услуг в баку погода в баку hava haqqinda melumat day az day.az Azərbaycandan və dünyadan xəbərlər - Qafqazinfo.az qafqazinfo minimum əmək haqqı 2018 anar nagilbaz porno anar nagilbaz video anar nagilbaz Xəbərlər Araşdırma Müsahibələr Reportajlar Xəbərlər Gündəm Hadisə Siyasət Cəmiyyət İqtisadiyyat İdman Dünya Video Maqazin Müsahibə Media Araşdırma Maraqlı Mədəniyyət Gülən Təhlükə Bank Biznes Enerji Əmlak Tender Vakansiya namiq caniyev a24az niyə quran onun üçün müqəddəs deyil anar nağılbazın video a 24 a24.az Yenicag.Az son dəqiqə ən son xəbər xəbər xəbəri xəbərləri yenicag yeniçağ gündüz kərimov vüqar zifəroğlu qarabag roma canli yayim yenicag zakirə zakirqızı basqın Azərbaycan Aşkın Niderlandın ofisinə bildirib şəhərində Haaqa təşkilatının diaspor Diasporrəhbəri həmçinin Afrin aparılır edilib Hazırda araşdırma əməliyyatından millətindən ardıcıl spy satellite destroyed eu doner kebab north korea missile hit own city arzu nağıyev axar/az axar.az lentaz lent az xabaraz musavat.az xeberler musavat iqtidar 134 nomreli 134 mekteb məktəb nömrəli olay bilmir söyləyir edirəm deyir bilmirəm söylədiyi xəstəsən Yaşamağa davam bilir qollarımı əməlinə qazandırmaq istəyib məktəbli deyən kəsirəm Bunları Cavidan Anasının sinif xarakterli hərəkətləri cinayət oxuyan zorakılıq aidiyyatlı bağlı orqanlara şikayət şəhər daxil hadisə vermis naziri müdafiə Dadaş Rzayevin nəvəsidir prokurorluğunda bağlı Təhsil sinfində hüquq hadisə yayıb olmuş oxuyan cinayət mühafizə əlaqədə yerləşən ayının otağında dekabr cinsi geyinmə soyunub idman zalının