Bizi izləməyi unutmayın

Gülnar Səma oxucularına "Gül" verəcək

Автор: analoaz от 16-04-2016, 14:58
Gülnar Səma oxucularına "Gül" verəcək
AMEA-nın Ədəbiyyat İnstitutunun doktorantı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin üzvü, Prezidentin təqaüd fondunun təqaüdçüsü gənc şair Gülnar Səmanın üçüncü kitabı olan “Gül” Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “aybKitab” layihəsində nəşr edilmişdir. Kitabın təqdimatı 3 may saat 14:00-da AYB-nin Natəvan klubunda olacaq. Layihənin rəhbəri AYB-nin mətbuat katibi Xəyal Rzadır. Ön sözün müəllifi filologiya üzrə elmlər doktoru Vaqif Yusifli, redaktoru AYB-nin üzvü İbrahim İlyaslı, rəssamı isə Nəvai Metindir. Kitabdakı şeirlər “Dəli sevda” və “Bir dünya” fəsillərinə bölünür. Kitabda Gülnar Səmanın müxtəlif dövrlərdə qələmə aldığı şeirlər cəmlənib. Müəllifin ilk kitabı “Mən sehrli səmayam” (2001), ikinci kitabı “İçimdəki söhbətlər” (2011) adlanır.

ŞİRVAN VƏ DAĞISTAN VİLAYƏTLƏRİNİN HÜDUD VƏ ƏRAZİSİ, ADLANMALARININ SƏBƏBİ, ƏHALİSİNİN MƏNŞƏİ, DİLLƏRİ VƏ DİNLƏRİ HAQQINDA

Автор: analoaz от 16-04-2016, 12:00
ŞİRVAN VƏ DAĞISTAN VİLAYƏTLƏRİNİN HÜDUD VƏ ƏRAZİSİ, ADLANMALARININ SƏBƏBİ, ƏHALİSİNİN MƏNŞƏİ, DİLLƏRİ VƏ DİNLƏRİ HAQQINDA

ŞİRVAN VƏ DAĞISTAN VİLAYƏTLƏRİNİN HÜDUD VƏ ƏRAZİSİ, ADLANMALARININ SƏBƏBİ, ƏHALİSİNİN MƏNŞƏİ, DİLLƏRİ VƏ DİNLƏRİ HAQQINDA

Şirvan vilayəti, şərq tərəfdən Xəzər dənizi ilə, cənub-qərbdən onu Muğan və Ermənistan vilayətlərindən ayıran Kür çayı ilə, şimal-qərbdən Qanıq (Alazan) çayı ilə, İlisu nahiyəsindən keçən qeyri-müəyyən xətlə, Qafqaz sıra dağları, Kürə və Təbərsəran nahiyələrini Qaziqumuq və Qayqat məmləkətlərindən ayıran dağ silsiləsi ilə və oradan da Dərvaq çayı yatağından onun Xəzər dənizinə qovuşduğu yerə qədər uzanan sahə ilə məhduddur. (Şirvan) Kür dəhnəsindən Dərvaq dəhnəsinə qədər təqribən 39°
-42°-yə qədər şimal en dairəsi, Qanıq çayı dəhnəsindən Əfşəran burnuna qədər 64°- 68°-yə qədər şərq uzunluq dairəsi üzərində vaqedir. Düz xətlə hər bir dərəcənin məsafəsi təqribən 15 coğrafi mil - yeddi rus vesti qədər və ya bir ağac yarımdır. Hər ağac - üç islami mil uzunluqdadır.

İslami mil - doxsan altı min barmaq boydadır. Bir barmaq da orta boylu altı arpa uzunluqdadır (arpaların birinin arxası o birinin qarnına bitişik surətdə düzülmək şərtilə). Beləliklə, indiki Şirvan məmləkəti Səlyan, Şəki, Bakı, Quba, Dərbənd, Təbərsəran, Kürə, Samur nahiyəsi və İlisunun aşağı bir qismindən ibarətdir. Bunlar, ölkənin ən gözəl və ən geniş vilayətlərindəndir.Qafqaz dağlarının böyük bir silsiləsi onun arasından üzü cənub-şərqə düşübdür ki, xoş havalı yaylaqları,otlaqları, şirin bulaqları və hər iki tərəfə axan çoxlu çayları vardır. Əksəriyyət üzrə, dəniz və Kür çayı sahillərində geniş və məhsuldar çöllərdə bol taxıl zəmiləri, meşələr, bağlar və sair vardır. Dəniz kənarında olan bu ölkə, Rusiya və İran dövlətləri və müxtəlif Dağıstan tayfaları arasındaolduğundan, ticarət işlərində də mükəmməl tərəqqi edə bilər.


Təqvimülbüldan müəllifi deyir ki, Şirvanı Sasani sülaləsindən olan Ənuşirəvani-Adil bina etmişdir, bu cəhətdən onun adı ilə tanınmışdır. ”Ənu” ləfzi çox işlənmək nəticəsində atılmışdır.Bəziləri deyirlər ki, Şirvanın əsli Şirvand, yəni şir olan yer olub, sonra Şirvan olmuşdur. Moisey Xorenskinin tarixində və Zendavesta kitabında Şerovaner deyə adlanır.Əmin-Əhməd ”həft-iqlim” adlı əsərində deyir ki, Şirvan, əvvəllərdə bir şəhərin, sonra isə bir ölkənin adı olmuşdur. Çamçiyan ”Ermənistan tarixində” Şirvanvilayətinin Əğvan adlandırır və deyir ki, onunla Alan, yəni Dağıstan arasındakı sərhəd əvvəl Alğon səddi və sonra da, Dərbənd səddi olmuşdur.Türkmən həsən padişahın oğlu Sultan Yaqub hicri 892-ci (=1487) ildə ermənilərin xəlifəsi (baş keşişi) Simeona verdiyi fərmanda, Şirvanı Əğvan deyə adlandırmışdır.

Dağıstan vilayəti 42°-dən 44°-yə qədər şimal en dairəsi və 63°-dən 66°-yə qədər şərq uzunluq dairəsindədir. Şərq tərəfdən Xəzər dənizi ilə, şimaldan Terek çayı ilə, qərbdən Çərkəz və Os (Osetin) mülkü ilə, cənub-qərb tərəfdən Gürcüstanla və cənub-şərqdən Şirvanla məhduddur. Bu ölkənin şimal-şərq qismi gözəl yerlərə malik olub, yaşayış vasitəsinin bolluğu ilə məşhurdur Bu hissə, xüsusilə dəniz və Terek sahillərində, çayların bolluğu və gediş-gəlişin çoxluğu üzündən, əkinçilik məhsulatının zənginliyi və ticarət vasitəsinin genişliyi ilə tanınır. Buranın o biri dağlıq qismi, bəzi məhsuldar vadi və yaylaqlara malik olsada, ümumiyyətlə yaşamaq üçün çox çətin və məşəqqətlidir.Bu vilayət Məsudinin rəvayətinə görə, hicri 332-ci (=944) ildə aşağıdakı üç ölkədən ibarət olmuşdur:

1) Qayqat - bura Dərbəndin şimal tərəfindədir. Hökumət mərkəzi Səməndər, yəni Tarxudur ki, onu Nuşirəvan bina etdirib. Səməndər Xəzər xaqanının paytaxtı olmuş idi. Lakin Səlman ibni Rəbiə buranı aldıqdan sonra, xaqan öz paytaxtını Atilə köçürdü. Səməndər əhalisinin çoxu xəzərlər, müsəlmanlar və yəhudilərdən ibarət olmuşdur...

2) Sərir (taxt) - Dərbəndin şimal-qərbində, üç mənzillik məsafədədir. On iki min ailədən ibarət olmuşdur.Sərir padişahı Filanşah adlanıb, nəsara (xristian) dinində idi. Bəzilərinin dediyinə görə, Sasani sülaləsindən olan Yəzdicird, ərəblər tərəfindən məğlub edildikdən sonra Xorasana getdi. O, öz qızıl taxtını başqa qiymətli şeylərlə bərabər Bəhram-Çubin nəslindən olan bir mənsəb sahibinə verərək, Çibali-Fəthə, yəni Qafqaza göndərdi. O da indi Sərir adlanan Məşhur ərəb tarixçisi Əbülfidanın əsəridir. Hicri 672-ci (=1273) ildə anadan olmuş və 732-ci (=1331) ildə vəfat etmişdir. Onun ən məşhur kitabları ”Əlmüxtəsər fi-tarixülbəşər” ilə” Təqvimülbüldan” adlı əsəridir.Moisey Xorenski – V əsr tarixçisidir. Qədim dövr tarixi yazan erməni müəlliflərindən ən görkəmlisi hesab olunyr. Yç hissədən ibarət olan əsərində
dövrlərdən başlayaraq V əsrin birinci yarısına qədər ermənilərin tarixini sistematik surətdə yazmışdır. Onun bu tarix kitabı bir çox xarici dillərə, o cümlədən rus dilində də tərcümə olunmuşdur. 3 Əmin_Əhməd Razi - ”Həft-iqlim” adlı məşhur əsərin müəllifidir. Bu əsər köhnə üzrə yeddi iqlimin (qitənin) məşhur şəhər və qəsəbələrini və hər iqlimdə yetişmiş olan adlı-sanlı adamları bildirir. Kitab, hicri 1002- ci (=1593) ildə yazılmışdır.

Çamçiyan – XVIII əsr erməni istoriyaqrafiyasının görkəmli nümayəndəsidir.Erməni və əcnəbi mənbələrdən istifadə edərək, erməni tarixini ta ilk dövrlərdən başlayaraq XVIII əsrin axırına qədər yazmışdır.Çamçiyanın”Ermənistan tarixi” bu əsəri, üç cilddən ibarət olaraq 1785-1787-ci illərdə Venesiya şəhərində çap olunmuşdup.Məsudi - ərəb tarixçilərinin ən böyüklərindən biridir, hicri III əsrin axırlarında Bağdad şəhərində anadan olmuş və 346- cı (=957/8)ildə Misirdə vəfat etmişdir. Əsərlərindən ən məşhuru ”Müpucüzzəhhəb”adlı kitabdır.Mülkü ələ keçirib öz nəslini tərk etdi. Nizaminin dediyinə görə, buranın Sərir adlanması Keyxosrovun taxt və tacından nəşət etmişdir; çünki bu taxt və tac burada bir mağaranın içində idi. Bəzilərinin dediyinə görə, bu ölkənin hakimləri qızıl taxt üzərində oturub hökm verdikləri üçün bu ölkəyə Sərir adı verilmişdir. Sərir hökmdarı rəiyyətini öz qulu hesab edərdi və dağlılar çöllülərə nisbətən daha şücaətli olduqlarından xəzərlər üzərinə basqın edərək onları qarət edərdilər. Səririn yaxınlığında Zirihgəran mülkü olub, hazırda Köbəçi adlanar. Əhalisi müsəlman, nəsara (xristian) və yəhudidir.

3) Dağlıq Qumuq - Səririn şimalında və Qaytağın qərbindədir. Əhalisi nəsaradır (xristiandır). Padişahları olmadığından öz rəislərinə itaət edərdilər. Çox məhsuldar və abad olan Alan ölkəsinə buradan gedərdilər. Kəndlər birbirinə yaxın olduğundan, bir xoruz banlayanda bütün kəndlərin xoruzları banlardı. Alan padişahının ləqəbi Kərkərandac və ya Kərkəndac, arvadının adı isə Məğəs idi. Otuz min atlı qoşunu var idi. [12 - 13] Babalarından biri Abbasilər xilafətinin birinci əsrində nəsara (xristian) dinini qəbul etdi. O vaxta qədər onlar atəşpərəst idilər. hicri 320-ci (=932) ildə onlar nəsara (xristian) dinini tərk edib, Rum imperatorunun onlara göndərdiyi keşişləri ölkələrindən çıxarıb qovdular. Alan ilə Cibali-Fəth (Qafqaz) arasında, körpülü bir çay kənarında olan dağın başında bir qala vardır ki, Hisni-Babi-Alan (Alan qapısının qalası) adlanır. Dağdan keçmək ancaq buradan mümkün idi. Bu qala qalaların ən möhkəmi idi.


Fars şairləri bunu çox tərif etmişlər. O, İsfəndiyarın əmrilə tikilmişdir.Müslimə ibni-Əbdülməlik Qafqazın bir çox yerini itaəti altına aldıqdan sonra ərəb mühafizlərini bu qalada qoydu. Onlara sərhəd boyunda olan Tiflis şəhərindən maaş və ərzaq göndərilirdi. Baba-Laziqə də Gürcüstan nahiyəsində olub, padişahı müsəlman idi. Alanın qərb tərəfində Kəşək tayfası yaşayır. Onlar bütpərəst dinindədirlər. Kəşək mülkü Cibali-Fəthdən Pont dənizinə, yəni Qara dənizə qədər uzanıb gedir. Buranın əhalisi yaraşıqlı bir tayfadır. Burada tala adlanan və Misir qumaşından daha qiymətli olan bir qumaş toxuyurlar. Buradan Trabizona tacirlər dəniz vasitəsilə gedib-gəlirlər. Alanların hücumundan qorunmaq üçün dəniz kənarında qalaları vardır. Kəşək tayfası çox, lakin dağınıqdır. Əgər bunlar ittifaq etsəydilər hamıya qalib gələrdilər Onların ölkəsinin o biri tərəfi Səbbüldan (yeddişəhər) ölkəsidir...Kəşək tayfası çərkəzlərdir, onları qədim rus tarixçiləri Kasoq, Os (Osetin) tayfasını isə, Kasaq adlandırırlar.Məhəmməd Rəfi Əbrürrəhim oğlu Şirvaninin öz tarix kitabında qeyd etdiyinə görə də, buruda üç məmləkət vardır: 1) Dəşt; 2) Zirihkəran və 3)Avar. Avar yaşayış və nəqliyyat yolları etibarilə ölkələrin ən çətini hesab edilir.

Çamçiyan öz tarixində bu vilayətdə dörd ölkə olduğunu göstərir: 1) Alan ; 2) Baslas ; 3)Haptaq və 4) Hun. Dərbəndnamə müəllifi, İsfəndiyar və Nuşirəvanın təqsimatına görə, buranı dörd məmləkətə bölmüşdür:1)Gəlbax;2)Tumanşah mülkü; 3)Qaytaq və 4)Dağlıq Qumuq.Bu təqsimatın hamısı indiki vəziyyətlə də uyğundur. Birinci məmləkət - Alan və ya Sulağın o tərəfindəki Qumuq Gəlbaxı, Mıçıqıç və Kiçik Qabardıdan ibarət olmuşdur.İkinci məmləkət - Tumanşah mülkü, ya Haptaq, ya da, birinci bölgüyə görə, Qayqaq ölkəsidir ki, Şamxal və Üsmi mülklərinin aşağı qismini təşkil edir.Üçuncu məmləkət - Dağlıq Qumuq, ya Hun, ya da, Avar ölkəsidir ki, Qaziqumut və Avarıstan mülkünü təşkil etmişdir. Dörduncu məmləkət - Baslas, ya Zirihkəran, ya Sərir, ya da, axırıncı bölgüyə görə, Qaytaq ölkəsidir ki. Qaytağın yuxarı hissəsindən, Aqquşa və Sürhi mahallarından ibarətdir. Başlı şəhərinin adı Baslas sözündən dəyişmədir. Qumuq, Bətləmyusun dediyinə görə, Kam və ya Kamak tayfasının qalıqlarıdır. Bu mülk onların adı ilə adlanmışdır. Rövzətüssəfa3 müəllifinin və başqa tarixçilərin dediyinə görə, onlar Yafəsin oğlu Kamak və ya Kamarı nəslindəndirlər. Bunlar Yafəsin Bulğar adlı oğlunun adını daşıyan yerdə sakin idilər.

Ehtimala görə, o yer Kiçik Qabardı ölkəsində olan Balğar adlı yerdir. Balğar və onun ətrafında olan Çəgəm, Baxsan, Bizəngi əhalisi və başqaları indi də türk dilində qumuq ləhcəsində danışırlar. Məlum olur ki, bunlar bir tayfadırlar. Bu məsələni Həbibüssiyər və sair kitablar da təsdiq edir.Bu mənbələrin yazdığına görə, Əmir Teymur Toxtamış xanı məğlub etdikdən sonra öz qoşununun başçılarına Qumari çayının kənarında ənam vermiş və Qum boğazında qışlamışdır. Qumari adlanan bu çay Terek çayı yaxınlığında olub, indi türkcə Kumi və rusca Kuma adlanır. Əlifin vava və kaf, qaf və ğəyn hərflərinin bir-birinə çevrilməsi uzaq deyildir. Təsəvvür etmək olar ki, Qaytaq və Həptaq ya bir mənada olub, ya da bir-birindən dəyişmədir, ya da ki,Tağ mütləq Dağıstanın adı imiş. Şamxal mülkünə ”həp” - yəni hamı - sözü əlavəsilə ”həptaq”, Üsmi mülkünə də, Keyxosrov və sair Kəyan padişahlarına nisbətilə, ya da böyük və uca mənasına gələn ”key” sözü əlavəsilə Keytaq demişlər. Sözlərin işlənməsində ta dala, kaf və ğəyn hərfləri də qafa və biləks dəyişilmişdir.

Məhəmməd Rəfi Əbdürrəhim oflu Şirvani – XVI əsrin ikinci və XVII əsrin birinci yarısında yaşamış Azərbaycan alimidir. Azərbaycan və Dağıstan tarixinə aid bəzi əsərləri vardır. ”Risaleyi-Rüstəm öaniyyə” adlı kitabını Dağıstan xanlarından Rüstəm xanın adına yazmışdır.Bətləmyus(Ptolomey) məşhur Yunan riyaziyyatçısı və astronomlarındandır, II əsrin birinci yarısında anadan olmuşdur. ”Coğrafiya” adlı əsərində Albaniya və Ermənistan Haqqında da məlumat vardır. 3 Şərqdə yetişən ən məşhur tarixçilərindən Mirxondun əsəridir. 1433-cü ildə Bəlxdə anadan olmuş və 1498-ci ildə Heratda vəfat etmişdir. Mirxondun 7 cilddən ibarət olan ”Rövsətyssəfa” kitabı, bir hesavla, Şərq tarixinin bir ensiklopediyasıdır”Rövzətüssəfa” müəllifi Mirxondun nəvəsi Xandəmirin əsəridir. Xandəmir özü də məşhur tarixçilərdəndir 1475-ci Heratda anadan olmuş və 1535- ci ildə Gücəranda vəfat etmişdir. Xandəmir bir sıra tarixi əsərlər yazmışdır ki, bunlardanən böyy və ən qiymətlisi ”Həbibyssiyər” adli kitabıdır. Xandəmir ”Həbibüssiyər” də dünyanın yaradılışından Şah İsmayıl Səfəvinin vəfatı tarixinə qədər olan hadisələri təsvir edir. Hun tayfası haman Ğun adlanan tayfadır. Moisey Xorenskinin yazdığına görə, miladi tarixin V əsrində Xəzər dənizinin qərb sahilində sakin imişlər. İndi yeri məlum olmayan Varçan, bunların ən böyük şəhəri olmuşdur.

Simaca kifir, qaniçən, talançı və cəsur olan bu tayfa, qədim zamanlarda Çin hüdudundan Qıpçaq çölünə və Xəzər dənizi ilə Qara dəniz arasındakı sahəyə gələrək, hədsiz zülmlər etmişlər. Bunların padişahı Atilla... müxtəlif tayfaları, hətta Macarıstanı da, özünə tabe etmişdi. Qostəntiniyyədən xərac alırdı. Hicri 454-cü ildə vəfat etdikdən sonra, övladı arasında gedən çəkişmələr nəticəsində Ğun dövləti dağıldı. Miladi IV əsr tarixçilərindən Ammian Martsellinin yazdığına görə, ğunlar öz üzlərini bıçaqla çərtirdilər ki, saqqalları çıxmasın. Onların əksəri bədşəkil, boynu yoğun olub, heyvana bənzəyirdilər. Bitkilərin yarpaq və köklərini və çiy əti yehər altında qızdırıb yeyərdilər. Evləri yox idi, hətta onu istəmirdilər. Çöllərdə, meşələrdə və dağlarda keçinirdilər. Onların paltarı kətandan və heyvanat dərisindən olub, bədənlərində çürüyərdi. Özlərini isti-soyuğa, aclıq və susuzluğa vərdiş etdirərdilər. Ancaq camaat müşavirəsi olan zaman atdan enərdilər. Həya və əxlaq sahibi deyildilər. Talançı, qaniçən, qanun bilməyən, yalançı və dinsiz idilər.

Atillanın yanında olan Rum səfirlərindən Prisq belə nağıl edir: Biz onunla orduda görüşdük. Rum qeysərinin hədiyyələrini son dərəcə kibr və qürurla qəbul etdi. Bizə buyurdu ki, istirahət zamanı onunla bərabər yaşadığı yerə gedək. Qızlar uzun və ağ paltarlarda onu qarşılayıb, skif dilində şeirlər oxuyurdular. Hündür və uca bir yerdə çubuq hasarla əhatə edilmiş və ağacdan qayrılmış bir imarəti var idi. O hər gün səhər çağı evinin qapısında oturub, xalqın divan işlərilə məşğul olurdu. Gündüz müxtəlif tayfaların elçilərini qəbul edib, gecə onlar ilə bərabər yemək yeyərdi. Qonaqlar üçün gümüş qablarda və qızıl camlarda, özü üçün isə ağac qablarda yemək-içmək gətirdərdi. Yeməkdən sonra Ğun şairləri gəlib onun zəfər və fütuhatından bəhs edən şerlər oxuyardılar. Bu zaman onun qoşunu şadlanar, qocalar isə davadan geri qaldıqları üçün həsrətlə ağlardılar... Rum səfirlərindən bir nəfər onu (Atillanı) öldürmək istədi. Atilla bunu bilib, özü üçün təhqir hesab edərək, ona cəza vermədi. Ola bilsin ki, Atil çayı Atilla adından və ya Atillanın adı bu çayın adından alınmışdır.

Dağlılara ləzgi adının verilməsi, Laz qovmilə qarışmaları münasibətilə ola bilər. Lazlar miladın III əsri sonunda Kolxidada yaşayırdılar. Sərmat padişahı Qıpçaq çölündən gəlib, onları məğlub etdi. Lazlar V əsrdə albanlar və iverlər ilə bərabər Rum və İran arasında uzun müddət davam edən müharibələrə qarışırdılar. VI və VII əsrlərdə də bunların dövləti mövcud idi.Bunlarınpadişahlarından Qubaz və Xoryan şöhrət sahibi olmuşlar. Bu tayfanın qalıqları indi də Qara dənizin cənub-şərqində sakin olub, yazılarında öz adlarını laziqi deyə yazırlar.Bir çox tarixçilər Ermənistan, İveriya, Kolxida və Albaniyanı bir-birindən ayıra bilməmişlər. Bu cəhətdən bəzi ixtilaflar meydana çıxmışdır...Həbibüssiyər sahibinin yazdığına görə, Ermənistan ölkəsinə daxil olan Tiflis şəhərini, Həbib ibni-Səlma Osmanın xilafəti zamanında ələ keçirdi. Bura həmişə xəlifələrin ixtiyarında olmuşdur.

Bunu, Tiflisdə ərəblər tərəfində zərb edilən dirhəmlər də göstərir.Iveriya dağlıq yerdə olub, Dağıstanın qərb tərəfindədir. Başaçıq (İmeretiya) da onun şərq hissəsindədir.Erməni tarixçiləri qədim gürcüləri ivros, yəni dağlı adlandırırlar.Yaqutun yazdığına görə, gürcülər hicri V əsrin sonlarına doğru, İrandakı iğtişaşdan istifadə edərək, Kürün sağ sahilində qətl və qarətə başladılar; daha sonralar, səlcuqi Sultan Məhəmmədin oğlanları, Sultan Mahmud ilə Sultan Məsud arasında gedən müharibə zamanı Tiflis şəhərini ələ keçirdilər.Başaçıq (İmeretiya) düzlərini, Minqreliya və Quriyanı Kolxida hesab etmək olar. Şirvan və Dağıstan isə, birgə olaraq Albaniya olmuşdur. Alan tayfası xüsusunda bu qədər məlumdur ki. onlar bu olkənin sakinləridir və xüsusi padişahları olmuşdur.Alan və alban sözlərinin bir-birinə bənzəməsindən zənn etmək olar ki, biri o birindən alınmışdır. Albaniya rum dilində ağlıq mənasında olaraq azadlığa işarədir. Şirvan və Dağıstan ”Azadlar ölkəsi” adı ilə məşhurdur. Ammian Martsellinin yazdığına görə, Alan tayfası qədim Masaget nəslindən olmuşdur.

Bunlar əvvəlcə Tatarıstandan gəlib Skif tayfasını Xəzər dənizinin şərq sahillərindən qovaraq buralarda yerləşmişlər. Skif tayfası Atil çayından keçib, Don ilə Tuna çayları arasında yerləri tutmuşlar. Onlar cəsarətlə, vəhşi xasiyyətlə və köçəri olan müxtəlif qəbilələrdən ibarət idilər. Cənub tarixçiləri o tərəflərin bütün qədim sakinlərini Skif adlandırırlar. Herodot deyir ki, Skif gəncləri və Amazon qızlarının qarışmasından Sərmat tayfası meydana çıxmışdır. Lakin Qatterer isbat edir ki, Sərmat tayfası İsanın anadan olmasından 80 il əvvəl, Asiyadan Avropaya gəlib, Don çayı ətrafında Skif tayfası ilə qarışmışdır; get-gedə Skif adı aradan çıxıb Sərmat adı məşhur olmuşdur. Alan tayfası da gəlib Sərmat tayfasını məğlub edərək onların yerlərinə sahib olmuşdu.
Abbasqulu ağa Bakıxanov "Gülüstani-İrəm" əsəri
(Davamı var)

Ayrılığın üzü dönsün və ya 26 dəqiqəlik köçəri ülvi hisslər

Автор: NIGAR1 от 14-04-2016, 20:30
Tural Turan
Fuad Cəfərli
Ayrılığın üzü dönsün və ya 26 dəqiqəlik köçəri ülvi hisslər

(esse)

Caferadio, saat 17:34... Cəmi üç dəqiqə əvvəl uğurladıq onu. İstanbulda görüşmək ümidi ilə - deyib sağollaşdıq. Qapıda əl verib ayrıldıq qərblə şərqin ortası bir qadın əlvidası ilə. Çıxıb arxasına baxmadıq, ayrılıq hisslərini lül-qəmbər bir havada yaşamaq üçün. Elə yenicə bayaq oturduğumuz taxta masanın başına dönmüşdük ki, onunla bu stolun həndəvərindən qalxıb qapıya qədər ötürdüyümüz bir mahnı - "Hardasan sevgilim gəl - gəl" davam edirdi... O, əslində ikimizin də sevgilisi idi. Birimizdə sevgi şeirlərinin və tənha gecələrinin sarı xınalı talismanı, birimiz üçün sadəcə bir dərdiş, hisslərin sevdalı mələyi idi. İndi, bu sətirlərin yazıldığı bu taxta stol ətrafında ikimiz qabaq-qənşər oturmuşuq. Yola saldığımız talismanımızdan Fuada, yarımçıq qalmış pivə, mənə isə elə öz bardağımdakı pivədən gələn zəncəfil çayının qoxusu qalır. Bayaq o burada olanda içirdim bal acılı çayı...

İndi Mirzə Babayev "Kəpənəyin" arxasına qaçır, biz də sənin qoxunun öləziyən iyini masada axtarırıq. Kaş, xına yaxdığın o sarılı-qonurlu pilə saçından biri ilişib qalaydı deyirik, bu taxta masanın kirdələrinin arasında... Hələlik əvəzinə hələ ki, dedik bayaq. Bax adamı da iki pivə havasında zorlayan da budur, Niyar. Hə, yeri gəlmişkəm, o, mənim üçün Vaqif Səmədoğlu misali bir Niyar (mən də kənddə doğulub şəhərdə tüyünən biriyəm), Fuad üçün isə nübarsız Nigardır indi...

Üç gün sonra İstanbula gedirsən, bilmirik, nə vaxt qayıdacaqsan?! Bəlkə də biz gələcəyik oraya, dediyinə görə, amma innmıram. Mən sənin xatirələrinlə ovunacağam, Fuadı bilmirəm... Sənə uğurlu yolculuqlar ekonominin kültürlü kızı...

Bayaq ikimizə bir Nigar düşürdü, gedişinlə 2:1 durum sənin lehinə. Oyunumuza kənar müdaxilə olmasaydı, kaş-deyirəm. O, səni bir zənglə aramızdan alan adama da (kişimi, qadınmı bilmirik) az qalıram, söyəm, amma sən durursan yenə gözümün önündə "ommaz, şşşişşş..." deyirsən və susuram. Yarıyuxulu anladığımız bir şey var, sən getdin və biz bu masa başında iki dibə enmiş pivə ilə yetim qaldıq.
İndi qayıtmağını istəmirik açığı, yoxsa bu sətirlər yarımçıq qalacaq. Yanıqlı duyğuların həzzinə uşaq kimi həsrət qalacağıq. Sən getdin ya...(şu anki üzüntümü bir görsən... Fuad isə əsniyir vallah, səni düşünür, bilirəm və qısqanmıram. Çünki sənə vurduğumuz iki qoldan birinin müəllifi o.. amma sən iki - bir maç bitməmiş getdin buradan).

Yenə Mirzə Babayev çərənləyir "Qurban olum" deyib. Artıq bayaqkı sənli hisslər də öləziyir və mənim beynimdə bayaq ekonomi-tarix, İstanbul - Konstantinapol və Ceyms Oldricin "Ex oriente lüx" başlıqlı məqaləsindən statların ştrix notları dolanır.

Nə isə, sənə yaxşı yol, mən artıq yaza - yaza ayazıdım, arxasını Fuad davam etsin. Saat 18:00 və sən mənim üçün yenə telejurnalist Nigar oldun. Arxasını Fuad davam etsin, çünki o indi keflənir deyəsən... Sənə olan ən saf hisslərim 26 dəqiqə Davam etdi Niyar(Nigar). Bax mən də türkəm və hisslərim belə köçəridir. Bu da bayaqkı şərq-qərb davamızın özlüyümdə isbatı. Yenə də köçəriyəm, amma 21-i əsr olsa da... İstanbulda grüşərik, hələlik.
Niyar, mənəm, Fuad:
Mübariz Qurbanov Sevinc gedir ey inasan deyir...

Hə Tural, Nigar (Niyar) sevcinimizi aldı apardı. Yerində isə payız gəlməmiş Xəzəri tərk edən insanların sükutunu qoydu.Əvəzində isə məndən İstanbula salam, səndən (Tural Turan) deyilməmiş sözlər apardı.
Düşünrəm ki Niyar (Nigar) Səttar Bəhlulzadə ilə eyni zamanı bölüşsəydi və ya əksinə olsaydı, çox güman tarixin nadir portiretleri srasında şərq xanımının simgəsi olaçaqdı və indi Leonardo da Vinçinin Monolizası təklikdən, tənhalıqdan əziyyət çəkmiyəcəkdi. İnanıram ki tarixə ən yaxşı rəfiqələr kimi düşəcəkdilər...

Amm neyləmək olar ki, bəzən düşünmək, arzulamaq kömək etmir. Hə Tural Niyar getdi. İndi onu İslamı bulmuş hüzünlü bir qadın (İstanbul) gözləyir.İslam, hüzün və qadın. Maraqlıdır görəsən Asabiyət teoriyasının müəllifi olan İbin Haldun bu mənzərəyə necə şərh verərdi?
Açığı nə gizlədim Niyarı (Nigar) ilk dəfə məhs bu gün gördüm, bu gün anladım. Bələkə bu ilki mənim kim turalda yaşadı bilmirəm. Niyarın ( Nigarın) xəbəri olmadı masamızın üzərində şərqlə qərbin rəsmi surətdə savaşını çıxardı. Və bu savaşda intiqam yox , qalibiyyət yox, əzimlə ədalət axtardı, inadla da axtardığı o, ilahi ədaləti tapdı.

Axı zaman keçir şərq uduzur, hər gün uçurum biraz daha böyüyer dediyrsən. Bəli razıyam zaman keçir şərq bu gün uduzur amma şərqlə qərbin arasındakı o uçurum daha o surətlə böyümür. Sən rahat ol Niyar (Nigar) nə qədər ki bu məmləkətdə sənin kimi nəfəs alan qadınlar varsa deməli uçurumlarda bir o qədər kiçilir.

Nə isə Niyar (Nigar) bilir mən yiyələndiyim ixtisaıma baxmayaraq danışmağı siz deyəndə çox sevmirəm . Amma bu gün Niyar (Nigar) məni çıxardığı savaşıyla bir xeyli danışdırdı. Çoxdan idi ki bu qədər danışmırdım. Lap indi özümü qoca babalar kimi hiss elədim.
Həqiqətən Niyar (Nigar) bilir ki, mən sözü bir başa deməyi bacarmıram.Neyniyim e kimi sətrin üstünü kimi altını sevir.
Mən atam kimi hər zaman kodla danışmışam. Başqalarını deyə bilmərəm, amma bu mənim xoşuma gəlir. Düzdü məni də atam kimi ən yaxşı başa düşənlər yanlış başa düşdülərsədə davamdan əl çəkmədim. Burda Turalın şeirindən bir misra yadıma düşdü:

"Ömürlər, talelər olsada qeyri,
Atanın ömrünü oğullar yaşarmış...".
Niyar burdaykən atam zəng elədi. Nə elədiyimi xəbər aldı. Mənsə yazıçı dostum Niyarla çay içdiyimi bildirdim (Turalı demədim çünki o onda Manchesteri isqaret alırdı- T.T) atam isə ona salamını çatdımağımı bildirdi.
Əgər mən xanımla oturmuşamsa (cəmiyyətdə) və atam zəng edirdisə, heç bir zaman atama bildirməzdim bir xanımla əyləşdiyimi. Doğrunu demədiyim kimi yalanı da deməzdim. Fəqət bu səfər dedim. Açığı, heç özümdə bilmədim niyə dedim. Yəqin niyəsini zaman bildirər bir çox niyələr kimi...

P.S: Nigar, Fuad iki rumkalıq havadadır, pivədən yox, ayrılıqdan (yaxud da qəfil səni ayıran adamdan...)...
16.03.16-Caferadio-Bakı.

Bəhruz Xəlil:"Sevgi elə bir şeydir ki"

Автор: analoaz от 14-04-2016, 11:47
Bəhruz Xəlil:"Sevgi elə bir şeydir ki"
Yoxluğun varlığı !

Yoxluğunun nəfəsini
yanağımda duyunca,
gözümdə sən, xəyalda sən yaşadım.
Yaşamadım sənsizliyi doyunca.

Yaşamadım,
budaqların arasında sərçə balası kimi.
Ağacların kölgəsində yetim kimi büzüşdüm.
Saçlarımdan ağarmağa başladım,
həyat məni dəyişdikcə, dəyişdim...

Bir qızıma, bir oğluma
ata boyda böyüdüm.
Bir gəlinlik donu boyda
saçlarımı ağartdım.
Mən sevgidən yetim qaldım o vaxtı,
əllərimi kimə gəldi uzatdım.

Yetimə də nə verirlər, bilirsən:
Beş barmaqla beş telinin sığalı.
Lap əlini, damarını kəssələr,
yavaş-yavaş qan dayanır, sağalır...
Sağalmayır ayrılığın acısı..

*************************

Bir dəqiqəlik sükut...

Gedənlərin xatirinə
Bir dəqiqəlik sükut kimidir
Bir gün darıxmaq.

İki damcı göz yaşı kifayyətdir
Arxasıyca atmaq...

Sonra həyat davam edəcək
Öz eybəcərliklərini gözəl satmaqla.
Sən isə özünü aldadacaqsan
Kiçik arzularına çatmaqla!

Oğluma....

Həyatdır da,
birini tapanda üçünə həsrət qalırıq.
Biz də sənin kimi;
iki insanın birləşməsindən yaranmışıq
Sən hələ uşaqsan,bilməzsən
ən möhtəşəm mətnlər də
sözlərin birləşməsindən əmələ gəlir....

Sən hələ bilməzsən,
uşaqlar,cəhənnəmin
əvəzində vəd olunan cənnətdən bir şey anlamaz.

Bir də küləklər ağacların yarpaqlarını yolanda
dəli kimi ağlayanlar görüb,ağlama...
onlar sevgidən yetim qalanlardı....
sevgi elə bir şeydir ki,
quru,qupquru...
insanlar ağcaqanad dişləməsindən yoluxursa
özünü hər şeydən qoru.!

*************************

Göyqurşağı ömürü
Niyə yazdın ilahi,
İki üzün üstünə?
Bütün məsuliyyətlər
Düşüb o gündən bəri
İkimizin üstünə...

Sən də hərdən qaçırsan
Nalələrin səsindən...
Mən də hərdən qaçıram
Boğulan arzuların
Sonuncu nəfəsindən.

Əlim dolaşıb qalıb
Ümidlərin telinə.
Bircə əlim çataydı
Sənin böyük əlinə.

*************************
Eh.....

Yaza bilmədim daha
İçimin sözlərini.
Yaman utandırırsan
Çək məndən gözlərini

AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda antropologiya elminə dair araşdırmalar aparılır

Автор: NIGAR1 от 13-04-2016, 12:42
AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda antropologiya elminə dair araşdırmalar aparılır
Son zamanlar AMEA-nın institut və təşkilatlarında prioritet elmi istiqamətlərdə aparılan araşdırmalar, elm və təhsilin inteqrasiyası ilə bağlı həyata keçirilən tədbirlər daha da vüsət almışdır. Azərbaycanda arxeologiya və etnoqrafiya elmləri sahəsində fundamental və innovasiya xarakterli elmi tədqiqatların həyata keçirilməsi sahəsində böyük uğurlara imza atan AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu da belə qurumlardan biridir. Azərbaycan arxeoloqlarının uzun illər ərzində apardıqları tədqiqatlar nəticəsində ölkəmizin dünyada ən qədim insan məskənlərindən, erkən sivilizasiya mərkəzlərindən biri olması maddi faktlarla sübuta yetirilmişdir. Aparılan araşdırmalar Azərbaycanın qədim dövr tarixinin bir sıra qaranlıq səhifələrinə işıq salmış və bu elmi nailiyyətlər Vətənimizin tarixinin yazılması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən maddi faktların aşkara çıxarılması ilə nəticələnmişdir. Respublikanın bütün bölgələrində aparılan etnoqrafik tədqiqatlarla əhalinin məişəti, adət-ənənələri, maddi və mənəvi mədəniyyəti öyrənilmişdir.

İnstitutda son zamanlar antropologiya sahəsində araşdırmalar daha da genişlənmişdir. 2015-2016-cı tədris ilində AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu nəzdində magistraturaya "antropologiya" ixtisası üzrə iki nəfər qəbul olunmuş, tələbələrə I semestr ərzində fiziki antropologiyanın əsasları, etnologiyanın əsasları, etnologiyada nəzəriyyə kimi fənlər tədris olunmuşdur. Hazırda onların Türkiyənin müvafiq ali məktbələrində “antropolgiya” ixtisası üzrə təhsillərini davam etdirilmələri üçün tədbirlər görülür.

Azərbaycanda antropologiyanın inkişafı, onun müasir dünya antropologiyası ilə ayaqlaşması üçün müntəzəm olaraq prioritet mövzuları, müasir nəzəriyyələri, yeni yaranan istiqamətləri nəzərdən keçirərək tətbiq etmək zərurəti yaranır. Antropologiya elminin inkişaf konsepsiyasının işlənib hazırlanması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu barədə daha ətraflı məlumat əldə etmək üçün AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun şöbə müdiri, antropologiya üzrə elmlər doktoru Əliağa Məmmədli ilə həmsöhbət olduq.

Müasir Azərbaycan cəmiyyətinin inkişafında etnososial və etnomədəni xüsusiyyətlərin öyrənilməsi istiqamətində mühüm nailliyyətlər əldə olunmuşdur

Azərbaycan etnoqrafiyası, antropologiyanın sələfi olaraq, zəngin və şərəfli tarixə malikdir. Bu tarixə ötəri bir nəzər saldıqda belə etnoqrafiya elminin müxtəlif sahələrində mühüm nailiyyətlər əldə olunduğu göz qabağındadır.

Bu çoxsahəli zəngin irsi hərtərəfli araşdırmadan, onun tarixini və perspektivlərini yüksək elmi səviyyədə tədqiq etmək və müəyyənləşdirmək qeyri-mümkündür. Etnoqrafiya elmi hazırda da xalqımızın keçmişi və bu gününün öyrənilməsinə geniş imkanlar yaradır. Azərbaycanda etnoqrafiya elminin nailiyyətləri sırasında mühüm yeri şübhəsiz xalqımızın ənənəvi təsərrüfat mədəniyyətinin tədqiq edilməsi və bu mədəniyyətin regional və ümumdünya əhəmiyyətinin müəyyənləşdirilməsi tutur.

Etnoqrafik tədqiqatlar sahəsində müasir Azərbaycan cəmiyyətinin inkişafında etnososial və etnomədəni xüsusiyyətlərin öyrənilməsi istiqamətində də mühüm nailliyyətlər əldə olunmuşdur. Bu araşdırmalar dünyada və ölkədə cərəyan edən siyasi, mədəni tendensiyaların öyrənilməsi ətrafında cəmləşərək, müasir sosiomədəni proseslərin etnik aspektlərinə, Azərbaycançılığın etnosiyasi aspektlərinə, ölkədə gedən etnodil proseslərinə, o cümlədən müasir miqrasiya proseslərinin etnomədəni xüsusiyyətlərinə aydınlıq gətirmişdir.

Lakin, bu nailiyyətləri qeyd edərək, eyni zamanda etiraf etməliyik ki, müasir sosial-mədəni antropologiyanın diqqət mərkəzində saxladığı bir çox elmi problemlər Azərbaycan etnoqrafiyasının maraq dairəsindən xeyli kənarda durur. Azərbaycanda müasir sosial antropoloji tədqiqatlar ölkə əhalisi arasında ictimai-siyasi, mədəni transformasiyalar şəraitində etnomədəni dəyişikliklərin xüsusiyyətlərində cəmləşməlidir. Belə ki, antropoloqların diqqətində etnik mədəniyyətin vəziyyətinə əmək və məcburi miqrasiyaların, iqtisadiyyatda bazar mexanizmlərinin təşəkkülü kimi sosial proseslərin təsirinin xarakteri və dərəcəsi dayanmalıdır. Bəzi tədqiqatların nəticələri insanların kütləvi yaşayış yerlərinin dəyişməsinin etnik mədəniyyətin dayanıqlıq dərəcəsinə təsirini təsdiq edir. Müəyyən dərəcədə ənənəvi sosial-mədəni identikliklə yeni yaşayış şəraitinin sintezi nəticəsində yeni submədəniyyətlərin formalaşması baş verir.

Dünyada baş verən qlobal dəyişikliklər Azərbaycan xalqının həyat fəaliyyətinin bütün sahələrini əhatə etmişdir. Məkan və interyerin ənənəvi təşkili, ailədə münasibətlər və nəsillərarası münasibətlərin xarakteri, etnomədəni meyllər və etnos mədəniyyətinin digər aspektləri innovasiyaların basqınına məruz qalır. Bu proseslərin həyat fəaliyyətinin konkret sahələrindəki istiqamətləri, təsir gücü, antropoloji tədqiqatların mövzusu olmalıdır.

Azərbaycanda sosial antropoloji tədqiqatların perspektivləri ölkənin sosial-iqtisadi, mədəni inkişafı və bu inkişafda müasir Azərbaycan cəmiyyətinin etnik və mədəni xüsusiyyətlərinin rolu ilə şərtlənir

Azərbaycan antropoloqlarının diqqət mərkəzində xaricdə olan Azərbaycan icmalarının etnik xüsusiyyətləri, ölkəmizdə yaşayan etnik qruplar arasında etnomədəni, etnososial, etnosiyasi proseslər, əhalinin müxtəlif lokal və konfessional qruplarının xüsusiyyətlərinin müasir durumu kimi məsələlər də dayanmalıdır. Burada tədqiqat obyekti kimi tarixən formalaşmış (Gürcüstan, Dağıstan, İran, Türkmənistan) və yeni yaranan (Rusiya, Ukrayna və s.) Azərbaycan icmaları çıxış edir. Bu icmaların hüquqlarının, sosial-mədəni statuslarının, yaşadıqları mühitə uyğunlaşma dərəcəsinin tədqiqi həm elmi, həm də praktiki əhəmiyyət kəsb edir.
AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda antropologiya elminə dair araşdırmalar aparılır
Azərbaycanda sosial antropoloji tədqiqatların perspektivləri ölkənin sosial-iqtisadi və mədəni inkişafı, həmçinin bu inkişafda müasir Azərbaycan cəmiyyətinin etnik və mədəni xüsusiyyətlərinin rolu ilə şərtlənir. Bu istiqamətdəki tədqiqatlar belə bir nəticəyə gəlməyə əsas verir ki, son illərdə ölkəmizdə baş verən sosial-siyasi dəyişikliklərin xarakteri müəyyən dərəcədə cəmiyyətin həyat fəaliyyətinin müxtəlif sahələrindəki etnik xüsusiyyətlərlə şərtlənir. Bu xüsusiyyətlər siyasi və dövlət institutlarının, çoxpartiyalı sistemin, seçki prosesinin və s. təşəkkülündə öz əksini tapır. Bununla yanaşı, ölkənin sosial- iqtisadi inkişafının əmək fəaliyyətində və ailə məişətindəki etnik xüsusiyyətlərində müəyyən asılılığı qeyd olunur. Bu xüsusiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi və tədqiqi Azərbaycanın inkişafının strateji istiqamətlərinin işlənib hazırlanması üçün tutarlı elmi baza kimi çıxış edə bilər.

Dövlətin və xalqın dünyada tanıdılmasında antropologiyanın rolu böyükdür. Azərbaycan etnik, mədəni baхımdan zəngin ölkədir. Antropoloqların tədqiqatlarının əsas istiqamətlərindən biri də azərbaycanlıların sosial-mədəni birlik kimi formalaşmasını, oхşarlıqları üzə çıхarmaqdan ibarət olmalıdır. Ümid edirik ki, antropoloqlar Azərbaycan xalqının tolerantlığının tarixi köklərini araşdırıb dünyaya bir nümunəvi təcrübə kimi təqdim etməyə nail olacaqlar.

AMEA Rəyasət Heyəti aparatının İctimaiyyətlə əlaqələr və elmin populyarlaşdırılması idarəsinin Elektron informasiya şöbəsinin rəis müavini Nərgiz Qəhramanova










BELƏ QOCALASAN, QOCALANDA DA!..

Автор: analoaz от 12-04-2016, 10:00
BELƏ QOCALASAN, QOCALANDA DA!..Bu gün onun 75 yaşı tamam olur. Gözəl yaşdır, deyilmi?! Elə özü də bir gəzəri "gözəl kişi" abidəsidir ki var.Saç-saqqalı ağappaq, üz-gözü nur içində! Çöhrəsindən təbəssüm, baxışından səmimiyyət yağan müdrik bir insan. Dili bal içində sanki, sözünün-söhbətinin dadından doyulmaz.Heç kəsin yanından sakit ötüb keçməz-- mütləq hal-əhval tutar, zarafatından, atmacasından qalmaz. Bir sözlə, zahiri də gözəl, daxili də( Bu yerdə deyiblərmiş: " Belə qocalasan, qocalanda da!..)

Sərhəd müəllim (Sərhəd Rəhmət oğlu Qasımov) haqqında yazmaq elə də asan məsələ deyil. Birincisi, ona görə ki, özü bu məsələyə "qadağa qoyub". İkincisi, elə zəngin, elə maraqlı ömür yolu keçib ki, hardan başlayıb -harda qurtaracağnı bilmirsən...

Zarafat gəlməsin sizə, ötən əsrin 60-cı illərinin əvvəlindən öz taleyini AzTV-yə bağlayıb--əvvəlcə elektromexanik, sonra isə studiyadankənar işıq sexinin rəisi vəzifəsində çalışıb.1967-ci ildə Radio-Televiziya Mərkəzində ictimai əsaslarla Həmkarlar Təşkilatının sədri seçilib, işləyə-işləyə ali təhsil də alıb-- Moskva Ali Həmkarlar Hərəkatı İnstitutunun iqtisadiyyat fakültəsini bitirib.

1974-cü ildə Sərhəd Qasımov Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətinin Həmkarlar İttifaqı Komitəsinə rəhbərlik etməyə başlayıb və o vaxtdan fasiləsiz olaraq bu vəzifədə çalışır.

BELƏ QOCALASAN, QOCALANDA DA!..O, respublika Həmkarlar İttifaqı Rəyasət Heyətinin, Teleradiomuzun kollegiya üzvü olmaqla da fəal ictmai iş aparır.Yüksək təşkilatçılıq qabiliyyəti, nəcib insani keyfiyyətləri ilə seçilən Sərhəd müəllim hamımızın sevimlisidir: sevincimizi-kədərimizi, ilk növbədə, onunla bölüşməyə tələsirik. Xeyir-şər işlərimizdə yanımızdadır, göstərdiyi maddi və mənəvi dəstəyə görə ona çox minnətdarıq.

Sərhəd Qasımovun ictimai idarəetmə sahəsində fəal işi və zəngin təcrübəsi Teleradio rəhbərliyinin diqqət mərkəzindən kənarda qalmayıb, 2006-cı ildə ona "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adı verilib, 2008-ci ildə isə o,"Tərəqqi"medalı ilə təltif olunub.

Xeyixahlıqda, insanpərvərlikdə misli-bərabəri olmayan, necə deyərlər, heç bir sərhəd tanımayan bizim Sərhəd müəllim həm də xoşbəxt ailə başçısıdır: 4 övladı, 7 nəvəsi var. 43 illik ömür-gün yoldaşı Minarə xanımla olub -keçənləri yada sala-sala, acılı-şirinli xatirələri bölüşə-bölüşə, şair demiş, iki canda bir qəlb kimi yaşayırlar.

...Bu, olsa-olsa, böyük bir insan haqda kiçik bir təbrik yazısıdır. Teleradiomuzun hər bir əməkdaşının könlündə Sərhəd müəllimin ayrıca yeri var. İnşallah, 80 illik yubiley təntənəsində hər kəs ürəyini boşaltmağa fürsət tapar,yəqin. Hələliksə, bu əlamətdar gün münasibətilə müdrik həmkarımızı ürəkdən təbrik edir, ən xoş arzularımızı çatdırırıq ona...
Bir qrup əməkdaş


Analoq.az da Sərhəd müəllimi təbrik edir,ona can sağlığı,nəvə-nəticə toyu arzu edirik.
BELƏ QOCALASAN, QOCALANDA DA!..
BELƏ QOCALASAN, QOCALANDA DA!..

Kişilərin dəhşətli bəlası

Автор: NIGAR1 от 10-04-2016, 19:49

Kişilərin dəhşətli bəlası
HAL-HAZIRDA PROSTAT VƏZİN ŞİŞİNDƏN DÜNYASINI DƏYİŞƏN KİŞİLƏRİN SAYI AĞCİYƏR XƏRÇƏNGİNDƏN SONRA İKİNCİ YERDƏDİR.
PROSTAT VƏZİ İFRAZEDİCİ VƏZİ ÜNSÜRLƏRİNDƏN, ƏZƏLƏ LİFLƏRİDƏN VƏ BİRLƏŞDİRİCİ TOXUMADAN İBARƏTDİR. O, ORQANİZİMDƏ
QORUYUCU FUNKSİYANI YERİNƏ YETİRİB, HORMONLARIN MİQDARINI DAİM QAYDADA SAXLAYIR. PROSTAT VƏZİN ŞİŞİ DƏ BU HORMONLARDAN ASILIDIR. O, GEDİŞATINA GÖRƏ, İKİ HİSSƏYƏ BÖLÜNÜR: YAXŞI VƏ BƏDXASSƏLİ . BƏZƏN ŞİŞ YAVAŞ- YAVAŞ İNKİŞAF EDİR. BƏZƏNSƏ ŞİŞ TEZ METESTAZ VERİR. BELƏ ŞİŞİN DİGƏR ORQANLARA YAYILMA TƏHLÜKƏSİ YÜKSƏKDİR.

"Tez-tez sidiyə gedirəm. Hər gün halım daha da pisləşir. İştaham tamamilə yox olub. Yuxusuzluqdan əziyyət çəkirəm."
Xəstəliyinlə bağlı şübhələrin hər gün artır - görəsən bu soyuqdəymənin, qastritin, stressin əlamətidir, yoxsa öd daşının?!

Həkim nə deyəcək?
Bütün bu narahatçılığın səbəbini öyrənmək üçün dərhal həkimə müraciət etməlisən. Sənə yaxşı bir həkim - uroluq lazımdır. Həkim
Səni rentgenn və USM -dən keçirəcək. Bir çox analizlər vermək lazımdır. Uzun müddətli müayinə və biopsiyadan sonra bədənində
baş verən bu anlaşılmazlığın səbəbi aydınlaşacaq və Sənə məlum olacaq.

Xəstəliyin məkanı : Sidik kisəsi Prostat vəzi Çanaq

Prostat vəzi haqqında ilk məlumatlar hələ biim eradan 350 il əvvəl Herofil tərəfindən verilib.
Həmin dövrdə kişilər bu xəstəlikdən çox əziyyət çəksələr də, ölənlərin sayı günü - gündə
artsa da bunun əlacı tapılmayıb. Elə buna görə də mütəxəssislər xəstəlik haqqında araşdırma
aparmayıblar. Uzun müddət səbəbləri sirr qalan vəz şişi 17-ci əsrdə həkim Nikolay Massa tərə-
findən öyrənilib. 20 -ci əsrin əvvəllərində bu xəstəliyin müalicəsi ilə bağlı məlumatlar aşkarlanıb.

Səbəbi nədir?
Bu xəstəliyi səbəbi hələ də tam öyrənilməyib. İlkin mülahizələrə görə şişin yarama səbəbi hormonal dəyişikliklər, kişi cinsi hormonun-
testosteronun səviyyəsinin yüksəldilməsi ilə bağlıdır. Xəstəliyin yaranmasının səbəblərində yaş həddi də böyük rol oynayır. Bu xəstəliyə
daha çox 45 yaşdan sonra olan kişilərdə rast gəlinir. Böyrəklərdə daş olması da prostat vəz şişinə gətirib, çıxarır. Cinsi əlaqədə az və ya
hədinnən artıq çox olmaq, zöhrəvi, xroniki və uroloji xəstəliklər də prostat vəz şişinə gətirib,çıxaran amillərdəndir.


Xəstəliyin dəhşətli fəsadları

Çox vaxt insanlar orqanizimdə yaranan naməlum ağrılara, sidik kisəsindəki göynəntilərə fikir vermir. Elə bu səbəbdən də kiçik problem
böyüyərək şişə çevrilir. Müalicəsiz qalan xəstəlik insan həyatı üçün təhlükəlidir. Əgər şiş əllə toxunulanda hiss olunursa, demək xəstəliyin
müalicəsi gecikdirilib. Əgər prostat vəzidəki şiş vaxtında aşkara çıxarılmazsa metestazlar (əlavə şişlər) əmələ gələr. Belə olan halda sümük ,
ağciyər, qaraciyər xərçənginə çevrilmə ehtimalı yüksəkdir. Hətta metesazlar böyrəküstü vəzə də yayılacaq. Bu da ölümlə nəticələnə bilər.
Prostat vəzi şişi sonsuzluğa gətirib çıxarır. Əgər şiş böyüyərsə,sidik kanalını tamamilə bağlayar.

Müalicə necə aparılmalıdır?

Müalicə üç üsulla aparılır: operativ, medikamenoz və şüa müalicəsi. Şiş metastaza çevrilmədiyi halda operativ müalicə üsulundan istifadə
edirlər. Medikamentoz müalicə hormonlarla aparılır. Hormonal preparalar qandakı testosteronun miqdarını qaydaya salır, bu da şişin
inkişaf sürətini azaldır . Hormonlarla müalicə xəstəliyi tamamilə aradan qaldırmasa da, onun ikişafının qarşısını alır, xəstənin halını yaxşılaş-
dırır. Amma hormonal preparatları özbaşına qəbul etmək olmaz. Çünki onlar arterial təzyiqin yüksəlməsinə və bir çox problemlərin yaranma-
sına səbəb olur. Şüa terapiyası isə şişin metastaza keçməsinin qarşısını alır və xəstənin ömrünü uzadır. Ümumiyyətlə, prostat vəzinin şişini
dərman müalicəsi tamamilə aradan qaldırmaq mümkü deyil. Onu yalnız cərrahi üsulla sağaltmaq olar.

KİMLƏR RİSK ALTIDADIR? DİQQƏT! DİQQƏT!
Vaxtlı - vaxtında qidalanmayanlar Erkən aşkarlanmış xəstəlik 90% hallarda müsbət müalicə ilə
Düzgün pəhriz saxlamayanlar nəticələnir, potensiyanı normada saxlamaq olur.
Oturaq iş rejimində işləyənlər və az hərəkət edənlər 40 yaşını keçmiş hər bir kişi 6 aydan bir USM-dən keçməli, prostat
Qəbizlikdən əziyyət çəkənlər vəzini yoxlatdırmalıdır.
Stress ƏGƏR SƏNDƏ
Həddindən artıq fiziki işlə məşqul olanlar Qarnın aşağısında ağrılar, sidiyə gedərkən narahatlıq, göynərti, sidikdə
Siqaret çəkənlər qan varsa, çanaq, bud, onurğa, sinə nahiyyəsinndə ağrılar olursa, sümük-
Prostat vəzi adenomasından əziyyət çəkənlər lərin sızıldayırsa, demək sən prostat vəzi şişindən əziyyət çəkirsən.Xəstəlik
Nəsildə kimdəsə prostat vəzi xərçəngi olanlar zamanı qəfil arıqlama, zəiflik, dərinin ağarması kimi hallar da müşaidə edilir.
Təmiz havada az gəzənlər Xəstəliyə düçar olan insanlar daim yorğun olurlar, hərarətləri yerli - yersiz qalır.
İdmanla çox məşğul olanlar _____________________________________________________________________
Sistit xəstələri 50 yaşdan yuxarı olan kişilərin 40 % -i prostat vəzi xərçəngindən əziyyət çəkir.
50 yaşdan yuxarı olan kişilərin 6 % -də xəstəlik ölümlə nəticələnir.
______________________________________________________________________
Tahirə Sadiq

Etibar Qərib:“Duzu yoxdu çörəyimin”

Автор: NIGAR1 от 10-04-2016, 15:28
Etibar Qərib:“Duzu yoxdu çörəyimin”
AZƏRBAYCAN!!!

Ana deyib, adına bağlandığım,
Sənin üçün yaşamadım, ölmədim!
Nəyə yarar, için-için yandığım,
“Dağ"ım oldun, dağlarına dönmədim.

Sərhəddini, - həsrətinə dəyişdim,
Sərvətini, - “məsləkimə” dəyişdim.
Yelkənimi, - hər səmtə dəyişdim,
Sahil adlı, çağlarına dönmədim.

Hər gecənin gəldi sübhü, yetişdi,
Bu zülmətin gəlmir sonu nə işdi?!
Vətən, dedin: "Dur dadıma yetiş, di!"
Övlad kimi, çırağına dönmədim.

Dörd bir yana, baxa-baxa çaş oldum,
Nə dərd çəkdim, nə gözündə yaş oldum.
Mən köksündə, bircə qara daş oldum,
Tərs atıldım, yarağına dönmədim.

Şər əməli taca döndü, şər kəsin,
Verməlidir, yerin haqqa şər, kəsin.
Bir vətəni, bir eli var, hər kəsin...
Mən, Türk-Turan torpağıma dönmədim,
Vətən! Vətən! Hələ varam. Ölmədim!

**********************

İçimdə saç yolan, dəli bir tufan,
Çölmdə kəfənsiz ölü bir sükut.
Beləcə ikiyə parçalanmışam,
Bölünmüş Vətəndə, bölünmüş vücud...
VƏTƏN...
Daha yad diyardan gəlir başdaşım,
Nə yaman ağırmış gör, daşın, Vətən!
Qoy qəbrim üstündə özüm daşlaşım,
Yad daşı görməsin bu başım, Vətən!
Dəyirsə, başıma dəysin öz daşım,
Yad daşı gördükcə, yadlaşır başım...
Ögeyi – dərd yarı.., doğma qardaşım –
Üz tutsa üstümə anlaşım, Vətən!
Demirəm, səsimdən dağlar titrəsin,
Demirəm, üstümdə qanaqal bitməsin!
Deyirəm, daşınla izim itməsin,
Yaşasın məzarda yaddaşım,Vətən!

**********************

SÖZ ÖMRÜ...

Başımın altda yastıq,
üstumdə yorğanım dərd.
Şeir yazır nəfəsim,
budur, İlahi nemət...
Bir gün öz yatağımda,
məni ölmüş görsəniz.
O gün məni, “Ağrı”da,
bitməmiş şeirimlə,
qoşaca dəfn edərsiz.
Bəlkə cümə günləri,
ilhama gələ bildim.
O nakam şeirimi
dönüb bitirə bildim...
Mən bütöv bir, söz ömrü,
yaşamaq istəyirəm.
İlhamımı, ruhumda,
daşımaq istəyirəm.
Yaşamaq istəyirəm,
yaşamaq istəyirəm..
12.11.2012

**********************

BAYATI DE ...

Yükləmə mənə yükünü,
Çəkməz bir dəvə yükünü.
Bəyənməm belə gözəli
Bayatı de, bayatı de..
Əllərinlə üzünü tut ,
El görməsin gözünü, tut.
Yaşı ovucunda ovut,
Bayatı de, bayatı de...
Ütələsə ocaq, alış
Ürəklə yan külə qarış.
Sənə yaraşmayır qarğış
Bayatı de, bayatı de...
Sən biləni kim bilməyir ?!
Quzu qurd üçün mələyir,
Bir kar, bir lala söyləyir
Bayatı de, bayatı de...
Vədəsində özün yetiş,
"Əlindəndən öp, ayağa düş."
Yoxsa haqqın olar pay-püş
Bayatı de, bayatı de ...

**********************

HARA TƏLƏSİRSƏN...

Hara tələsirsən başsız yel kimi?!
Yollara güvənmə...yollar dönükdü...
Arzular bəyənmir atı tərkini,
Nə olsun deyirsən: “Adım böyükdür”.
Bir addım daldada, bir addım öndə,
Dəyişən nə imiş? – bircə quru ad.
Bu iki arada bitər ömür də,
Bu iki arada – yaşanmaz həyat.
Mənzili görünmür – dar qursaqların,
Əlin qoy göz üstə, üfüqə boylan.
Görmürsən yaranda var qaysaqların?!
Dur mənim yerimdə, özünə boylan!
Bu bulud çəkilər başının üstdən,
Gülər taleyinə bir göy qurşağı.
Sil qəm vərdişini, qaşının üstdən,
Gör, kimlər dayanıb səndən aşağı?!
Hara tələsirsən başsız yel kimi?!
Yollara güvənmə...yollar dönükdü...
Arzular bəyənmir atı tərkini,
Nə olsun deyirsən: “Adım böyükdür”.

**********************

QƏRİBƏ NƏĞMƏ OXUNUR...

Hərə bir hava oynayır,
hamı havalıdı vallah..
Kimə uyuşub oynasam,
sonu davalıdı, vallah!
Çəkilib qınıma durum,
bəlkə dəyişə bu durum.
Endir başını, qürurum!
başın bəlalıdı, vallah!
Kimdi özünə güvənən?
gəlsin sözünə güvənən!
Sel kimi, dağdan gur enən
çayın halalıdı, vallah!
Hərdən, o çağım görünür,
əldə çomağım görünür...
Kimsə torpağa gömülür,
işim xətalıdı, vallah!
O kimdi itnən qovulur?
baxıram yaram ovunur...
Qəribə nəğmə oxunur,
Kimsə sevdalıdı, vallah!

**********************

SƏN VARSAN, İLAHİ...

Tənhayam.., bu tənhalıqda,
Sən varsan, İlahi! Sən varsan!
Dörd yan uçurum.., bu darlıqda,
Sən varsan, İlahi! Sən varsan!
İnsan – toxum, insan – əkin,
Kim cücərdi tarlada, kim...
Mən kiməm ki, hesab çəkim?
Sən varsan, İlah! Sən varsan!
“Can” – dedinmi, can isinər,
Ürək, damar, qan isinər...
Canın, bu “can” – kəlməsində
Sən varsan, İlah! Sən varsan!

Gedənlərdən,– mənəm qala,
Şahım - zalım, özüm – lalam...
Kim olacaq, məndən qalan?
Sən varsan, İlahi! Sən varsan!
İməklədim durmaq üçün,
Durdum, Yolu bulmaq üçün...
Haqq divanı qurmaq üçün,
Sən varsan, İlahi! Sən varsan!

**********************

QORU, BU QƏRİB ADAMI...

İlahi! Qaçıb gəlmişəm,
Yazdığın yazıya sarı...
Günaha batıb gəlmişəm
Yerdə, yeddi əzalarım!
Bu günah kimin işiydi?
Batınca, canım üşüdü...
Mən ki, cənnətdə kişiydim,
Həvvadan oldu, a canım!
Meyvəni dərdi, neylədi?
Bir gün yavanlıq eylədi...
Bizi, dünyalıq eylədi,
Başladı, can imtahanı!
Hələ də, Adəm kimiyəm,
Urvasızam, dilənçiyəm.
Həvva yanında, - dənçiyəm,
Daşıyıram, günahını!
İlahi! Azıb, gəlmişəm,
Olanı, yazıb gəlmişəm.
Quyumu, qazıb gəlmişəm,
Qoru, bu Qərib adamı!
25.04.2015

**********************

“ALLAH” – DEYƏ, DEYƏ…

Könül! Gəl də, qoşa gedək,
Gedək, “Allah!” – deyə, deyə!
Yoldu.., alaq başa, gedək,
Gedək, “Allah!” – deyə, deyə!

Nə kəsmələr.., nə asmalar?
Taxtım ha yoxdu, boş qala!
Həllac Mənsuram, - “daşqalaq”
Gedək, ”Allah” – deyə, deyə!

Olmaz olaydı, olanlar,
Göründü, döngə-dalanlar...
Sağlıqla qalsın, qalanlar,
Gedək, “Allah!” – deyə, deyə!

Əzəli danan deyiləm,
O qədər avam – deyiləm.
Qurd ilə qalan deyiləm,
Gedək, ”Allah” – deyə, deyə!
Aprel, 2015

**********************

ATAMIN CİB SAATI...

Ömür bir əsrin rəqibi deyil,
Qısadır günəşin qürubu kimi.
Anam bir də, məni doğası deyil,
Atamın sonbeşik balası kimi...
Sönməz bir çıraqdır, qəlblərdə yanar -
Atalı-analı yaşanan ömür.
Sən saydığını say, fələk nə sayar,
Bir sönən çıraqla, min dilək ölür.
Bir ildən az olar, cib saatıyla,
Birgə döyünmüşdü, Onun da qəlbi.
Budur, pencəyinin döş cibliyində,
O saat, atamsız döyünür indi.
Yorğunluq gətirər, bəlkə də sözüm -
Atalı-analı yaşayan kəsə...
Bəlkə də, çox ata-analar gözü -
Dikilir mənimtək, ata izinə.
Bugün rəsmləri daşdan asılı,
Başımın üstündən ruhları baxır.
Ata öyüdünü, Ana haqqını-
Övlad nə götürür, nə də qaytarır.
Ömür bir əsrin rəqibi deyil,
Qısadır, - günəşin qürubu kimi.
Anam bir də, məni doğası deyil,
Atamın sonbeşik balası kimi...

**********************

“Duzu yoxdu çörəyimin” –
Atam hərdən deyərdi...
Amma bizim çörəyi –
Yeyən, tərif edərdi...
Mən də uşaqlıq çağı,
Atamı anlamadım,
Bu “duzsuzluq nağılın”
Çörək böləndə qandım...

**********************

Mənə də göstərin, azca "xoş qılıq",
Sibir də Vətəndi, - həzər yerim yox!
Cavidin Sibirdə, yeri boş qalıb,
Mənimsə bu Yurdda məzar yerim yox...

Yox.., sürgün etməyin...Buna lüzum yox!
Sibirsiz, burnumun ucu göynəyir...
Hələ ölməmişəm... Hələ sözüm yox,
Cavidin taleyi məni gözləyir...

Mən, qərib yaşadım... O, qərib öldü...
Fərqimiz, bir - "yaşam", "ölüm" qədərmiş!
Cavidi, Vətənə gətirən əllər,
Qəribin qanına, necə bələnmiş?
21.01.16

**********************

Dönüb-dolaşma başıma,
yaslanmaq olmur daşına...
Bu əyin-başla, “qışıma
gəl” – deyirsən.., gəlim dünya!

Hər payızın, – son durağım,
susadı, dilim-dodağım...
Budama, qolum-budağım,
yaman bərkdi əlin, dünya!

Çətin bəxtə yazın düşə,
düşsə,yazda qarın düşər...
Dəymiş durar, kalın düşər,
“Dər” – deyirsən, dərim, dünya!
20.08.2014

**********************

Dodaqlarda, can üşüdən sözüm, yarımçıq,
“Günahkarı mənəm” – deyim, bitsin də, getsin...
Mən kiməm ki.., Qazan kimdi? – varsa Yalıncıq,
Yaxşı-yaman, bir daş altda itsin də, getsin!

Bütöv deyil.., elə dərd də, param-parçadı...
Sevinc yaşı, ara-sıra axdı gözümdən.
Şəhid qanım bu torpaqda, çiçək açmadı,
Sinəmdəki ürək deyil, “dağ”dı dözümdən.

Ucuz ölüm – zirvələndi, yazda qar kimi,
Ürəyimin harayına, dənəsi yetməz...
Bölünmüşəm yad əlində, şirin nar kimi,
Mənə, halal qismətimin giləsi yetməz.

**********************

Ömürdü közərən, söz ocağında,
Allahın eşqinə, dinin eşqinə...
Nə deyib qapımı kəsdirib külək?!
Bir ovuc kəfənsiz külün eşqinə...

Ömürdən – bir ömür payımı kəsdi,
Oxumu tuşladım, yayımı kəsdi.
Səbrimi tükətdi, heyimi kəsdi,
Bir bahar müjdəli gülün eşqinə...

Yaza yazılmayan, yazıya küsdüm,
Yayın yay günündə qar aldı üstüm.
Bir gün sahilində ucalsa büstüm,
Batırın Arazda, Kürün eşqinə...



Qətran Təbrizi yaradıcılığı

Автор: analoaz от 10-04-2016, 13:00
Qətran Təbrizi yaradıcılığı
Qətran Təbrizi — Təbriz yaxınlğında Şadiabad kəndində anadan olmuş şair və dilçi alim, farsdilli Azərbaycan saray ədəbiyyatının ilk görkəmli nümayəndəsi.XI əsrdə yaşamış Qətran Təbrizinin (1012-1081) ana dili dəri dili olmuşdur. Onun bizə gəlib çatmış "Divan"ı əsas etibarilə dövrün hökmdarlarına yazılmış mədhiyyə-qəsidələrdən ibarətdir.Qətran Təbrizinin zamanında Şəddadilər dövlətinin paytaxtı olan Gəncə çox inkişaf etmiş bir şəhər idi və Şərqin bir çox ölkələrindən alimlər, şairlər, memarlar, sənətkarlar Gəncəyə axışırdı. Qətran da təhsilini başa vurduqdan sonra buraya gəlir. O, tezliklə Gəncədə Şəddadilərin sarayına dəvət olunur və az bir vaxtda böyük nüfuz qazanır. Həmin dövrdə ölkənin başında Əbdülhəsən Ləşkəri dururdu və təbii ki, Qətran da bir çox şerlərini ona və onunla əlaqədar baş vermiş hadisələrə həsr edir. Bu şerlərdən çıxış edərək, Qətranın Gəncədə yaşadığı dövrü müəyyənləşdirmək mümkündür. Misal üçün, bir şerində Qətran Rəvvadilər dövlətinin başçısı Əbu Mansur Vəhsudanın Əbdülhəsən Ləşkərinin qonağı kimi Gəncəyə gəlişindən danışır. Qətran yaradıcılığını araşdıran alimlərin fikrincə, bu görüş 1035-1040-cı illər arasında baş verə bilərdi. 1042-ci ildə isə şair artıq Təbrizdə şəhərin yarısını yerlə yeksan etmiş dəhşətli zəlzələnin şahidi olmuşdu. Deməli, Qətran Təbrizə bu təbii fəlakətdən əvvəl qayıtmışdı. Lakin bir çox tədqiqatçılar Qətranın Gəncəyə zəlzələdən sonra gəldiyini göstərirlər. Görünür, şairin yenidən Gəncəyə dönüşünü də istisna etmək olmaz. 1046-cı ildə Qətran Təbrizdə böyük İran şairi və filosofu Nasir Xosrovla görüşür. Nasir Xosrov özünün məşhur "Səfərnamə" əsərində Qətran adlı gözəl bir şairlə görüşdüyünü qeyd edir.Qətran bir müddət Naxçıvanda, yerli hakimlərin saraylarında yaşadıqdan sonra vətəni Təbrizə dönür. Qətran Təbrizi hələ sağlığında ikən istedadlı şair, müdrik filosof və alim kimi bir çox ölkələrdə şöhrət qazanır. Özünün yazdığına görə, onu Xorasanda və İraqda yaxşı tanıyır və sevirdilər.Qətran 1080-ci ildə Təbrizdə dünyasını dəyişmiş və Surxab məhəlləsindəki məşhur Şairlər məqbərəsində dəfn olunmuşdur.Qətran "Tövsnamə", "Quşnamə", "Vamiq və Əzra" adlı əsərlərin, habelə əsasən qəsidələrdən ibarət iri həcmli divanın müəllifidir.XII əsrdə yaşamış Orta Asiya şairi Rəşidəddin Vətvat yazır ki, o ömrü boyu bircə həqiqi şair tanımışdır – həkim (müdrik) Qətran Təbrizini.Qətran poeziya ilə gənc yaşlarından məşğul olmağa başlamış və bu sahədə böyük yaradıcılıq uğurları qazanmışdı. Şeir yaradıcılığında əsas yeri dövrün müxtəlif hökmdarlarını tərif edən qəsidələr tutur. Bu əsərlər müasir oxucu və tədqiqatçılar üçün qəsidələrdə mədh olunan qəhrəmanların saraylarında baş verən tarixi hadisələri öyrənmək və anlamaq baxımından çox qiymətlidir. Misal üçün, Qətran Təbrizinin şeirlərində oğuzların Azərbaycana bir neçə yürüşü öz əksini tapmışdır ki, həmin məlumatlar indi bizim üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.Orta əsr mənbələrinə əsaslanan Azərbaycan tədqiqatçıları qeyd edirlər ki, Qətran Təbrizi fars leksikoqrafiyası tarixində fars dilinin ilk izahlı lüğətinin yaradıcısı olmuşdur. Bu barədə "Lüğəti-fürs" ("Fars lüğəti") müəllifi, şair və tərtibçi Əsədi Tusi (XI əsr), "Sihahül-fürs" müəllifi Məhəmməd Naxçıvani (XIII əsr) və başqaları yazmışlar.Məşhur İran şairi Nasir Xosrov Ələvi adını çəkdiyimiz "Səfərnamə"sində Qətranın lüğət üzərində iş prosesini belə təsvir edir: "Təbrizdə mən Qətran adlı bir şairlə görüşdüm. O, avazla yaxşı şeir oxuyur, ancaq fars dilini pis bilirdi. O, Dəqiqi və Mənciqin divanlarını mənə gətirib, avazla oxudu və anlaşılmayan sözləri izah etməyimi xahiş elədi. Sonra mənim izahatlarımı qeydə alıb, öz şeirlərini oxudu." Əksər alimlər Nasir Xosrovun bu fikirlərini onunla izah edirlər ki, fars dili Qətranın ana dili deyildi və o, farsca yazan ilk Azərbaycan şairi olub.Orta əsr müəlliflərinin əksər qismi bu lüğəti yaradıcısının adı ilə sadəcə "Lüğəti-Qətran", yaxud "Fərhəngi-Qətran" (hər iki ifadə "Qətranın lüğəti" anlamına gəlir) kimi qeydə alır. Sonralar isə bu lüğət "Təfasir fi lüğatül-fürs" ("Fars dili sözlərinin izahları"), yaxud da qısa şəkildə "Təfasir" ("İzahlar") adlandırılır.


Hardasan, ey könlümə dinclik verən can, hardasan?
Çox çağırdım, gəlmədin, ey dərdə dərman, hardasan?

Firqətə dözmək çətin, vəslində kəsdim ülfəti,
Şadlığı, şeriyyəti məhv etdi hicran, hardasan?

Hər zaman könlüm sorar: neyçün susub əyləşmisən?
Bir qəmər hicrində könlüm qaldı nalan, hardasan?

Daşla sınsaydı qolu vəslin, tapardım mumiya,
Hicr ilə sınmış qolum, qıl çarə, Loğman, hardasan?

Bir çırağ imiş vüsal, düşdü qəfil tufanlara
Nurumu zülmətmi uddu, ey çirağban, hardasan?

Hicrinin, ya vəslinin xeyri nədir, mənası nə?
Bir qılınc çəkmiş zaman, vəsli tutur qan, hardasan?

Firqətin bir tanrı hökmü... Sən özün tanrım mənim!
Tanrı hökmündən nə cür qurtarım can, hardasan?

*************************

Yox, ümidlər heç zaman doğrulmur,
Çünki dünyanın bünövrəsi etibarsızdır.
Gecə ilə gündüz bir-birini əvəzlədikcə, sən dəyişirsən
İllər yolda dayanmayıb, irəli tələsir.
Sən gələcəyə ümidlə xırda şeylərin dərdini çəkirsən,
Fələk isə pusquda durub səni fəlakətə yaxınlaşdırır.
Ey xoşbəxt, elə düşünürsən ki, bədbəxtlikdən qurtulacaqsan.
Gördüyün gözəllər də daim cavan qalacaq.
Dünyada gözəllikdə, bolluq və əzəmətdə
Təbrizdən yaxşı şəhər yox idi.
Orada əmir, rəiyyət, ordu başçıları və alimlər
Hər kəs istədiyi kimi yaşayırdı.
Bəziləri Allaha, bəziləri xalqa xidmət edirdi,
Kimi sərvət dalınca, kimi ad dalınca gedirdi.
Biri qəzəl dinləyir, şərab qədəhi istəyir,
Biri ceyran ovlamaq üçün şikara gedirdi.
Gündüzlər şirin dilli xanəndələrin
Gecələr isə gözəllərin nəğmələrini dinləyirdilər.
Heç kəs dostuna və qonşusuna böhtan atmırdı,
Kobud sözlər hamıya yabancı idi.
Birdən elə gün gəldi ki, yer titrədi
Hər şey bir-birinə qarışdı.
Yer aralandı, ağaclar yıxıldı
Dəli sel hər yanı ağzına aldı.
Bu bəladan canını qurtaranlar həmişəlik
Ağlaya-ağlaya qorxudan nal kimi əyildilər.
Allah dünyanın əvvəlki əzəmətini əlindən aldı,
Yerdəki gözəllik yerli-dibli yoxa çıxdı.

*************************

Eyləyir dünyaya fərvərdin yeli hər dəm səfər,
Eylədikcə hər səfər dünyaya o çalmış zəfər.

Eyləyir bülbül fəğan gülşəndə hər saət yenə,
Nazlanır güllər baxıb gördükcə hər dəm nalələr.

Tutiyə bənzər şəqayiq dimdiyində qır tutub,
Suri zərdir, üstünü qıpqırmızı tozlar bəzər.

İldırım şimşək çaxar daim buludlar oynaşar,
Sanki zənci ordusu tatar görüb xəncər çəkər.

Bənzəyir bağlarda nərgiz bütlərin əllərinə,
Qol-bilək mina tamam, ovcu hənadır sərbəsər.

Göl külək əsdikcə bənzər köksünə şahinlərin,
Sanki tovuzdur, qızılgül, bağda açmış balü pər.



Gəncədə tədbir keçirildi

Автор: NIGAR1 от 9-04-2016, 23:00
Gəncədə tədbir keçirildi

08.04.2016 - cı il tarixdə, Gəncə şəhərində fəaliyyət göstərən "Qızıl Əllər" MMC tədris müəssisəsində son günlər cəbhədə baş verən hadisələrlə əlaqədar olaraq ordumuza dəstək mövzusunda tədbir keçirilib. Tədbir "Qızıl Əllər" MMC tədris müəssisəsinin drektoru Zemfira xanım Ağayevanın təşəbbüsü ilə baş tutub. Tədbirdə tədris müəssisəsinin müəllim və tələbə kollektivi iştirak edib. Tədbirə başlamazdan əvvəl bütün şəhidlərimizin ruhu müəllim və tələbələr tərəfindən bir dəqiqəlik sükutla anılıb, Allahdan onlara rəhmət dilənib. Tədbiri giriş sözü ilə tədris müəssisəsinin metodisti Qiyafət müəllimə açıb. O tələbələrə son günlər cəbhədə baş verənlər, ordumuzun döyüş qabiliyyəti və əzmindən danışıb. Həmçinin bir daha müdafia nazirliyinin mövqelərimiz, silah və texnikalarımız haqqında olan tapşrığını tələbələrin diqqətinə çatdırıb və hamımızın bunlara əməl etməyə borclu olduğunu qeyd edib. Sonra tədris müəssisəsinin digər müəllimləri çıxış ediblər. Daha sonra isə söz tələbələrə verilib. Onlar da Azərbaycan ordusuna, əsgərinə inandıqlarını, daim onların yanında olduqlarını dilə gətiriblər, şəhidlərimizə rəhmət diləyiblər. Sonda tədris müəssisəsinin müəllim və tələbə kollektivi birlikdə göyə yumruq qaldıraraq şəkil çəkdiriblər. Bu, əslində, əsgərlərimizə dəstək, düşmənə isə bir mesaj xarakteri daşıyır və heç şübhəsiz, bir gün bu yumruqlar düşmən başına enəcək.
Cahandar Aybər
analoq.az
Gəncədə tədbir keçirildi
Gəncədə tədbir keçirildi

kiosk.com.az tap az турбо аз tap.az qab qacaq turbo az oxu az oxu az xeberler www oxu xabaraz новости азербайджана mp3 yukle big az azeri bass indir yukle mp3 mp3 milli az son xeberler xabaraz radikal müxalifət milli.az Azərbaycan xəbərləri dünya xəbərləri aktual hadisələr bu günün xəbərləri BiG.Az - Böyük Azərbaycan en son xeberler Azerbaycan xeberleri 2017 müsavat siyasət iqtisadiyyat azərbaycan hadisə son xəbər dağlıq qarabağ gündəm qəzet ilham əliyev Bakı haqqin az новости ильхам алиев haqqin az азербайджан объявления интим услуг в баку погода в баку hava haqqinda melumat day az day.az Azərbaycandan və dünyadan xəbərlər - Qafqazinfo.az qafqazinfo minimum əmək haqqı 2018 anar nagilbaz porno anar nagilbaz video anar nagilbaz Xəbərlər Araşdırma Müsahibələr Reportajlar Xəbərlər Gündəm Hadisə Siyasət Cəmiyyət İqtisadiyyat İdman Dünya Video Maqazin Müsahibə Media Araşdırma Maraqlı Mədəniyyət Gülən Təhlükə Bank Biznes Enerji Əmlak Tender Vakansiya namiq caniyev a24az niyə quran onun üçün müqəddəs deyil anar nağılbazın video a 24 a24.az Yenicag.Az son dəqiqə ən son xəbər xəbər xəbəri xəbərləri yenicag yeniçağ gündüz kərimov vüqar zifəroğlu qarabag roma canli yayim yenicag zakirə zakirqızı basqın Azərbaycan Aşkın Niderlandın ofisinə bildirib şəhərində Haaqa təşkilatının diaspor Diasporrəhbəri həmçinin Afrin aparılır edilib Hazırda araşdırma əməliyyatından millətindən ardıcıl spy satellite destroyed eu doner kebab north korea missile hit own city arzu nağıyev axar/az axar.az lentaz lent az xabaraz musavat.az xeberler musavat iqtidar 134 nomreli 134 mekteb məktəb nömrəli olay bilmir söyləyir edirəm deyir bilmirəm söylədiyi xəstəsən Yaşamağa davam bilir qollarımı əməlinə qazandırmaq istəyib məktəbli deyən kəsirəm Bunları Cavidan Anasının sinif xarakterli hərəkətləri cinayət oxuyan zorakılıq aidiyyatlı bağlı orqanlara şikayət şəhər daxil hadisə vermis naziri müdafiə Dadaş Rzayevin nəvəsidir prokurorluğunda bağlı Təhsil sinfində hüquq hadisə yayıb olmuş oxuyan cinayət mühafizə əlaqədə yerləşən ayının otağında dekabr cinsi geyinmə soyunub idman zalının